کد خبر: 115005
A
جواد اطاعت دانشیار دانشگاه شهید بهشتی

جواد اطاعت دانشیار دانشگاه شهید بهشتی در یادداشتی نوشت؛ محرم که فرا می رسد، در شهر و دیار ما از خردسال تا بزرگسال همه عزادار می شوند.عزاداران با سینه زنی وزنجیر زنی نوحه سرایی می کنند.صدای طبل ودهل لحظه ای قطع نمی شود. زنها هم از این قافله عقب نمانده و ضجه کنان به تماشا می نشینند. روز عاشورا است، واعظی آبگینه سرشت که عشق و مودت و شوق و محبت حسین (ع) در قلبش لانه کرده است ، با نثری آهنگین سوگنامه عاشورا را این گونه آغاز به حکایت می کند.

دیده بان ایران: جواد اطاعت دانشیار دانشگاه شهید بهشتی در یادداشتی نوشت؛ محرم که فرا می رسد، در شهر و دیار ما از خردسال تا بزرگسال همه عزادار می شوند.عزاداران با سینه زنی وزنجیر زنی نوحه سرایی می کنند.صدای طبل ودهل لحظه ای قطع نمی شود. زنها هم از این قافله عقب نمانده و ضجه کنان به تماشا می نشینند. روز عاشورا است، واعظی آبگینه سرشت که عشق و مودت و شوق و محبت حسین (ع) در قلبش لانه کرده است ، با نثری آهنگین سوگنامه عاشورا را این گونه آغاز به حکایت می کند.

 سکوتی مرموز ودهشت زا مدینه را در چنگالهای سیاهش فرو برده وسایه سنگین استبداد درآن برهوت ظلم وستم در همه جا گسترده است.در آن صحرای بی کرانه عدم،خوارمایگی جای ایثار،حق طلبی وحق گویی را گرفته وسالها است که کوچه های مدینه دلتنگ اخلاق کریمانه وروح مهر افزای محمد،شجاعت بی نظیرعلی وآزرم فاطمه است.

 در این سکوت مرگ بار، تک ستاره ای در آسمان سرد وفسرده اش نور افشانی می کند. خفاشان تیره دل این مشعل تابنده که تیر های نورانی اش  برجان تاریکی ها می خلد را برنمی تابند. در یکی از این روزها که چهره غم انگیز غروب با زوزه های باد وناله جغد هم آواشده بود،آغاز شبی شوم را حکایت می کرد. یزید جائر که به انواع فسق وفجور شهره است با مرگ معاویه برخلاف عهد معهود براریکه قدرت تکیه زده است.این ناپارسای دون مایه ازوالی مدینه(ولیدبن عتبه بن ابی سفیان) می خواهد تا از نواده رسول خدا برایش بیعت بگیرد و همه را مطیع ومنقادخویش کند.

    پیک امارت سر می رسد وحسین(ع) سید اولیاء و قبله اتقیاء را به دار الحکومه فرا می خواند.او به فراست در می یابد که بزرگشان مرده ودر صدد اخذ بیعت اند. این دریای علم وحلم سر در جیب تفکر فرو برده ؛اما درآن غوایل جهل وناامیدی،جز مصابرت وتوکل برذات باری کنفی نمی جوید.آیا او ذلت همراهی با ظلم را می پذیرد؟ نه هرگز؟"مثلی لا یبایع مثله".فشارها سخت وسنگین می شود. "مروان بن حکم" آن سخت دل ستیزه رو که حقودی سفاک  است با سبعیت تمام از در مکابدت در آمده از والی مدینه میخواهد تا در صورت استنکاف از بیعت  گردنها را بزند ؛ اما والی مدینه در این مناقشه برآن است با تالف وتعطف و یا شاید از اضطرار و اضطراب،از نازله ای نا خواسته خودداری کند.

      امام با استرجاع ،خبر از مصیبت بزرگی می دهد(انا لله وانا الیه راجعون وعلی الاسلام السلام اذ قد بلیت الامه براع مثل یزید).وی باید بین عزت و ذلت یکی را برگزیند ؛چرا که منطق اموی بدیلی دیگر نگذاشته است. حسین(ع)درآن بیت الاحزان خاطر با ضجرت تمام دور از چشم نااهلان و نامحرمان  به بقعه مبارک نبوی پناه می برد تا در پرده درد آن واقعه با سوز وگداز با محمد(ص) نجوا کرده وبر آن داهیه احتیالی بجوید.پیامبر(ص) پیش از این گفته بود که حسین (ع)چراغ هدایت وکشتی نجات است(ان الحسین مصباح الهدی وسفینه النجاه).او از من است ومن از حسینم (حسین منی وانا من حسین)وهر کس او را دوست بدارد خدا او را دوست می دارد(احب الله من احب حسینا).

     مشکل حسین(ع) که در مکتب حکمت ومعرفت علی آموزگار معنویت وعدالت شده است تنها استنکاف از بیعت نبود باسنت مرده وبدعت احیا شده چه باید می کرد؟ چگونه باید از ستم ،بی عدالتی وزورگویی حاکمیت جائر به انتباه امتی جاهل می پرداخت؟ امر به معروف ونهی منکر که از واجبات الهی است چه می شد؟ او باید شهیدی شاهد می گردید تا پرچم حمییت ،شرف، بصیرت وهدایت بر بلندای قله انسانیت به اهتزاز در می آمد.امام حسین (ع) به لطف احتیال دریافت که هجرت از مدینه امری محتوم است؛ فخاصه آنکه موسم حج نیز در پیش بود.القصه آنکه وی با یاران وفتیان با گامهایی سدید واستوار به مثابه مظهری از خشم در برابر جور اغتراب را پیشه خود ساخت ودر اواخر ماه رجب راهی مکه شد. او به درستی می داند اسلام دین جهاد وعزت است نه قعود وذلت،دین آزادگی وعدالت است،نه ستم واسارت .امام به جای آنکه شرنگ مرگ را باذلت جرعه جرعه بنوشد به قول عمان ساسانی قصد جان کرد وجان بر باد داد ،رسم آزادی به مردان یاد داد.

 حسین(ع) روز سوم شعبان که زاد روز اونیز هست وارد شهر مکه شد وتا هشتم ذی الحجه در این شهر اقامت گزید.در این مدت دعوت نامه های زیادی از عراق به وی رسید.حسین(ع) مسلم بن عقیل را به عنوان نماینده خویش به کوفه فرستاد وسپس در هشتم ذی الحجه که حجاج باید به عرفات بروند، به حج پشت نموده تا راهی عراق شود. برخی از جمله محمدبن حنفیه ،ابوسعید خدری، عبدالله بن عمر وحاکم مکه مصلحت را آن می دیدند که وی زبان تعرض را در کام کشد تا بامتابعت از معاتبت ایمن شود؛ اما حسین(ع) این معاقبت را بر نمی تافت چرا که او به درستی می داند که اگر می رفت می برد واگر می خفت می مرد، لذا با ترجیح مرگ برننگ به برادرش محمدبن حنفیه که توصیه می کند  پس به جایی برود تا دست نامحرمان از ساحت قدس آنان دور باشد. او به جای آنکه از مردمش بریده ودر دوردستی خزیده شود ، می فرماید: به خدا قسم اگر در دنیا هیچ ملجا وماوایی نیابم با یزید بیعت نمی کنم. در وصیتی عنوان می دارد که برای عافیت طلبی ،خود خواهی، ظلم وفساد خروج نمی کنند؛ بلکه بنا دارند به اصلاح امت جدشان پیامبر(ص) بپردازند وبه امر به معروف ونهی از منکر که از واجبات الهی است عمل نمایند(انی لم اخرج بطرا ولا شرا ولا مفسدا ولا ظالما....انما خرجت لطلب الاصلاح فی امته جدی..........ارید ان امر باالمعروف وانهی عن المنکر).

     علاوه بر آن در پاسخ به حاکم مکه دلیل وفلسفه امر به معروف ونهی از منکر نیز بیان نموده ومی فرماید:رهبر جامعه اسلامی باید عامل به کتاب خدا بوده به قسط وعدل در بین مردم عمل کند،حق را به حقدار برساند ونفس خویش رادرراه خدامحبوس نماید.(ماالامام الاالعامل بکتاب الله والاخذ بالقسط والدائن بالحق والحابس نفسه علی ذات الله).آری حسین (ع) در این غائله غل آن می کند که جز برسده سیادت او و متانت و کرامت او صورت پذیر نیست.

      از آنطرف حاکمیت جائر خود را آماده مقابله می نماید.والی کوفه(نعمان بن بشیر) در نطقی تهدید آمیز به مردم هشدار می دهد؛اما از شدت عمل هم دوری می گزیند.یزید عبیدالله بن زیاد والی بصره که درجهالت،سخافت وخبث طینت کم نظیر بود را باحفظ سمت والی کوفه می کند تا با کژتابی ،ستیهندگی وزعارتی تمام از جنبش احتمالی مردم علیه حاکم جور جلوگیری کند.مسلم ابن عقیل دستگیر وبه شهادت می رسد وفضای دعوت وحمایت از حسین(ع) دگرگون می شود.

      امام حسین (ع) در بین راه عراق از قضایا مطلع شده ؛اما به تکلیف الهی خویش عمل می کند.وی در نامه ای مردم بصره را به کتاب خدا وروش پیامبر دعوت می کند ومی فرماید ای مردم سنت پیامبر مرده وبدعت احیا شده است(انا ادعوکم الی کتاب الله وسنته نبیه ،فان السنته قد امیت والبدعته قد احییت).

     امام حسین(ع) در نخستین خطبه در وادی کربلا می فرماید:من مرگ را جز خوشبختی وزندگی با ستمکاران را جز بدبختی نمی بینم (فانی لا اری الموت الا السعاده والاالحیاه مع االظالمین الا برما).

      نهایتا زمان معارضه ومقابله فرا میرسد. در شب عاشورا تاریکی پهن دشت کربلا را تیره وتار ساخته، فروغ کم رمق ستارگان با هلال ماه یارای زدودن پرده سیاهی ها را ندارد.سکوت دحشت انگیز با سیاهی شب متحد شده اند تا تابلویی غمناک از انسان مسخ شده وافسون قدرت را در این کره خاکی تزیین کنند.صدای کم نوای زوزه باد این بار با ناله فرات هم آوا شده است تا ارکستر ناموزون پرده ای از تراژدی تقابل وتضاد هابیلیان وقابیلیان

زمان باشند که فردا در عاشورا بر روی صحنه خواهد رفت. نمایشی حقیقی از جولانگاه بهترین وبدترینها.کربلا صحنه تقابل عزت وذلت وعبادت ومعصیت،جدال عشق ونفرت،عطوفت وخشونت،اهورا واهرمن وتقابل خوی رحمانی و وساوس شیطانی است.

     آه چه درد جانکاهی است این تقابل که شریرترین موجودات عالم بخواهند شریف ترین آنان را به بند اسارت وبندگی بکشانند وچه جان سوز است این تضاد که در کنار فرات ،کودکی از جرعه ای آب دریغ شود. چه طاقت سوز است که خورشید هدایت در محاصره ابرهای تیره ضلالت باشد وچه سخت است که فضیلت در تنگنای رذیلت قرار گیرد.کربلا صحنه نبرد شمشیر هایی است که یکی را به سعادت می رساند ودیگری رابه شقاوت. در این صحنه تقابل و تغافل حسین(ع) آیت رحمت است و  یزیدیان مظهر ذلت.

     البته کربلا فقط عرصه تضاد وتقابل نیست.این پایگاه عشق وانحطاط پرده های دیگری هم دارد.کربلا صحنه ایستادگی، مقاومت، پاکبازی ودفاع ازآرمانهای مقدس است. نمایشی از اوج ایثار، فداکاری واز خود گذشتگی که عباس با چهره مشعشع خودبازیگر اول این نقش است.او میرود تا از فرات آبی برای کودکان تشنه برگیرد؛اما ددان دون پایه چون سگان در قفای وی افتادند و وی را به خاک تیره رساندند.کربا صحنه توبه،ندامت ورجوع به حقیقت هم هست که حربن ریاحی  ویزیدبن مهاصر(یزیدکندی) در آن ایفای نقش می کنند.انان که بذر حقیقت خواهی در دلشان جوانه زده بود آنچنان شرمی بر جانشان چیره ساخت که با درونی اندوهناک وخاطری ترسناک از حس گنه کاری به حقیقت پیوستند تا با ابراز ندامت از مستوجب تعزیت مستحق تهنیت شوند.

      کربلا فرصتی برای باز تولید خطبه های آتشین متمکن هدایت و متوکل ولایت مولی الموحدین امیرالمومنین علی(ع)  از زبان زینب وسجاد است.کربلا اوج عبودیت وبندگی خلق در پیشگاه خالق است که درنماز ظهر عاشورای حسین (ع) تجلی می یابد.کربلا محل تظاهر عشق وعواطف عمیق انسانی واوج کمالات وفضائل معنوی است.

      حسین(ع) رهبر خوبیها در شب عاشورا یاران وهمراهان را به ماندن ویا رفتن مخیر می کند وفرمود اکنون تاریکی را وسیله رفتن کنید واز مهلکه دور شوید(هذا قدغشیکم فاتخذوه جملا......) اما یاران در کمال مروت ووفور فتوت  گفتند چرا چنین کنیم؟برای اینکه پس از تو بمانیم؟خدا هرگز چنین روزی را نیاورد(لم تفعل لنبقی بعدک؟لا ارانا الله ذالک ابدا). آن امام همام فرمود پس همگی به شهادت خواهید رسید(ان تقتلون کلکم).

        حسین (ع) از خیمه ها فاصله می گیرد تا در تراوش غمگین مهتاب، معرکه فردا را در برهوت عاطفه باز بینی کند. او این فرصت را یافته است تا با محبوب خویش راز ونیاز کند وچه زیباست که این غضنفرنهاد قبل از آنکه در عاشورا خلیده شود وبه مغاک افتد در پیشگاه معبود خویش جان بر سر دلدادگی می نهد تا با استشمام عطرسجاده،وسیع ترین افق معنوی را فروغی تازه بخشد .در آن اقصی زمزمه یاران احرار در اوج مروت وفتوت در حالی که خار غم در دیدگان خلیده وگلو از استخوان غصه تاسیده بود با سوز وگداز در تهجد شبانه خویش،ترکیبی موزون از رابطه عابد ومعبود وعاشق ومعشوق را زمزمه می کنند.

   روز موعود فرا می رسد،ابرهای تیره آسمان کربلا را پوشانیده اند.خورشید با چهره ای غم آلود از افق پدیدار شده تا نظاره گر مردان بزرگی باشد که در این پهنه چندشناک پروانه وش سر بر آستان شهادت می نهند.در آن قرب اسلام اموی آماده کارزار با اسلام نبوی است. شمربن ذی الجوشن که در لجه بد نامی مظهر خوی شیطانی است به طرف خیمه های امام می آید تا نظاره گر اوضاع باشد.مسلم بن عوسجه اجازه می خواهد تا با تیری کارش را بسازد؛اما منطق علوی و حکمت نبوی اجازه آغاز جنگ را نمی دهد ، همان گونه که علی(ع) در جمل ،صفین ونهروان عمل کرد(لا ترمه فانی اکره ان ابداهم).

       هفتاد و دو کوکب که تارپود وجودشان از عشق به هم بافته اند،آماده اند تا با جان دادن برسر دلدادگی دامن از خاک تیره برکشند تابه افلاک پرکشند.آنان اگرچه به جیش کمترند؛اما به عیش خوشتر.حسین(ع) آن گوهر شب چراغ باعطشی سوخته در آن مشغله پرشورترین ودر عین حال غم آلودترین خطبه ها را با شمایلی افروخته، با فصاحت ،بلاغت واستحکام ظرافت در آن بطحای بی همتا ایراد می کند تا حجتی برای حال ومآل باشد.شاید که انسان غفلت زده از شقاوت به سعادت برسد.

عمر سعد محجوج از این مقاوله با تجاسر اولین کسی است که با پرتاب تیرآغازگر فاجه ای میشود که در پس آن خنجر جهالت وشمشیر عداوت برفرق عدالت فرو می آید.جنگ آغاز میشود ویاران حسین(ع) که با دنیا الفتی نداشتند واز بوی قیامت سرمست وسر خوش بودند ،یکان دوگان به میدان شتافتند تا با نثار خون خویش ورهایی از کالبد ظاهر در بهشت برین مخلد گردند.نافع بن هلال،حبیب بن مظاهر،مسلم بن عوسجه،.....و از جوانان هاشمی نخستین کسی که به میدان رفت شاخه ای از نهال طوبی آن مولود عاقبت محمود علی اکبر حسین(ع) بود که امام در باره اش فرمود از نظر اندام،شمایل،اخلاق وگفتار شبیه ترین به رسول خدا است.

یاران حسین(ع) که هنر عشق ورزیدن را در مکتب عشاق آموخته اند با رشادت وشهامت ودر حالی که متمسک به ریسمان الهی اند آهنگ مقابله با سپاه دون میکنند تا با پوشیدن دیبای سبز بهشتیان کالبد بی جانشان در مذبح مصباح بصیرت شود.

    در ظهر عاشورا زیر فروغ خیره کننده خورشید امام سجاده ای به وسعت زمین می گسترد تا با وضوی خون آخرین نماز عشق را با پروردگار خویش زمزمه کند.الله اکبر...... وه چه نمازی ،آنهم در بارانی از تیر که عمر بن قرضه بن کعب انصاری سپر تیر ها می شود، او آن قدر تیر می خورد که به زمین می افتد وخطاب به امامش می گوید:آیا توانستم وفا کنم(اوفیت یا ابا عبدالله).

     خورشید ولایت پس از نماز طلب استرضا نموده(رضا بقضائک وتسلیما لامرک ،لا معبود سواک یا غیاث المستغیثین) وعازم میدان می شوند تا با شهادت خویش پرده دیگری از تضاد وتقابل حق وباطل را به روی صحنه ببرد وبه سوی عرش خدایی تا سدره المنتهی به پرواز درآید ؛ اما قبل از ان  باید رسالت خویش به انجام  و اکمال رساند. او که  فرزند خدای سخن علی (ع) است و سرچشمه فصاحت و آبشخور بلاغت است ، کسی که بیان او فروتر از کلام خدا و فراتر از سخن بشر است، فزون از کفایت ومنتهی به غایت با جملات واشاراتی که گویاتر از

صد مقالت است،در موعظت و نصیحت می کوشد تا شاید دل شنونده را بیشتر برفروزد و دیده حقیقت بین را به روی شبروان بیابان ضلالت بگشاید. امام با بیان فضیلت های خویش و فضیحت های درشتخویان دون مایه و دشمنان فرومایه حجت را بر همگان تمام می کند تا شاید انسانی از برهوت جهل به وادی عقل دراید؛ اما افسوس    که علیرغم توسل به محکمات و متشابهات ،آنان که آغالیده ستمند و فریفته مکر شیطانند  به تعبیر قرآن صم بکم عمی....به جای بهشت نعیم ، عذاب جحیم را برمی گزینند. غافل از آنکه هرکه به پیکار با حق گرایید دست به خون خود آلایید. آری طولی نمی کشد ذوالجناح بی شکیب شیهه زنان بدون سوار به خیمه ها بر می گردد.سپس سیاه چادر ها مورد هجوم دشمن دون واقع شده به آتش کشیده می شود.زنان وکودکان که دامن ذوالجناح را به تضرع گرفته اند،خونابه از چشمها جاری می کنند؛ اما هنوز این تراژدی به پایان نیامده است.پرده اسارت آزادترین آزادگان تاریخ که زینب در آن ایفای نقش می کند در راه است. بلی آزادگان با دست وپای مغلول به اسارت می برند ؛غافل از آن که این سجاد وزینب اند که باخطبه های ستم سوز خویش سنان لعن را برفرق یزیدیان برای همیشه تاریخ می زنند.

وچه زیبا سروده است اقبال لاهوری

بر زمین کربلا بارید ورفت     ************     لاله در ویرانه ها کارید ورفت

تاقیامت قطع استبداد کرد         ************      موج خون او چمن ایجاد کرد

خون او تفسیر این اسرار کرد   ************    ملت خوابیده را بیدار کرد

رمز قرآن از حسین آموختیم    ************     زآتش اوشعله ها اندوختیم

تار ما از زخمه اش لرزان هنوز ***********    تازه از تکبیر او ایمان هنوز

 

 

کانال رسمی دیدبان ایران در تلگرام

اخبار مرتبط

ارسال نظر