چرا بعضی افراد سالم‌تر پیر می‌شوند؟ دانشمندان سرنخ تازه‌ای پیدا کردند

دو نفر ممکن است در یک روز متولد شوند، اما با افزایش سن، وضعیت سلامتی کاملاً متفاوتی داشته باشند. یکی تا دوران سالمندی نسبتاً سالم بماند و دیگری به بیماری‌های مزمن مبتلا شود. دانشمندان اکنون تفاوت مهمی را در سیستم ایمنی افراد شناسایی کرده‌اند که شاید بتواند توضیح دهد چرا بعضی افراد سالم‌تر از دیگران پیر می‌شوند.

پژوهش جدیدی نشان می‌دهد نسبت دو گروه از سلول‌های ایمنی در خون با خطر ابتلا به بیماری‌های مرتبط با افزایش سن ارتباط دارد. این یافته ممکن است در آینده به طراحی آزمایش خونی کمک کند که بتوان با آن روند پیری و احتمال بروز مشکلات سلامتی را ارزیابی کرد.

سیستم ایمنی افراد جوان تعداد زیادی سلول T بکر دارد؛ نوعی گلبول سفید که هنوز با عامل بیماری‌زای مشخصی مواجه نشده است. با گذشت زمان و در نتیجه‌ی مواجهه با عوامل بیماری‌زا یا دریافت واکسن، بخشی از این سلول‌ها به سلول‌های حافظه تبدیل می‌شوند. این سلول‌ها به بدن کمک می‌کنند در صورت مواجهه‌ی دوباره با عوامل بیماری‌زا، سریع‌تر واکنش نشان دهد.

سلول‌های حافظه پروتئین‌هایی به نام «گرانزیم» تولید می‌کنند که در نابودی سلول‌های آلوده نقش دارند. گرانزیم K و گرانزیم B دو نوع از این پروتئین‌ها هستند. براساس پژوهش تازه، افرادی که تعداد سلول‌های حافظه‌ی تولیدکننده‌ی گرانزیم K در بدنشان نسبت به سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم B بیشتر است، معمولاً روند پیری سالم‌تری دارند.

ماکسیم آرتیوموف، ایمنی‌شناس دانشگاه واشنگتن در سنت‌لوئیس و یکی از نویسندگان مطالعه، می‌گوید در آینده شاید بتوان با بررسی نسبت این دو گروه سلولی در خون، مشخص کرد که آیا فرد در مسیر پیری سالم قرار دارد یا خیر.

افرادی که نسبت سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم K به گرانزیم B در بدنشان بیشتر است، معمولاً وضعیت سلامت بهتری دارند

لایوساینس، دانشمندان ابتدا سلول‌های ایمنی بیش از ۲۶۰۰ نفر در محدوده‌ی سنی ۱۸ تا ۹۷ سال را بررسی کردند. نتایج نشان داد افرادی که نسبت سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم K به گرانزیم B در بدنشان کمتر بود، بیشتر به بیماری‌های خودایمنی و سایر اختلالات مزمن سیستم ایمنی مبتلا بودند.

در مرحله‌ی بعد، پژوهشگران سلول‌های ایمنی و پروتئین‌های خون ۳۲۹ نفر را بررسی کردند و توانستند مجموعه‌ای مشخص از پروتئین‌ها را شناسایی کنند که با فراوانی سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم B ارتباط داشت. آن‌ها این الگو را «امضای پروتئینی» نامیدند. سپس دانشمندان به دنبال همین نشانه در داده‌های حدود ۴۸هزار شرکت‌کننده‌ی بانک زیستی بریتانیا (UK Biobank) گشتند.

نتایج نشان داد افرادی که براساس پروتئین‌های خونشان احتمال می‌رفت سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم B بیشتری داشته باشند، در طول ۱۷ سال بعد بیشتر در معرض خطر مرگ و ابتلا به بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون بالا و بیماری‌های کبدی و کلیوی قرار داشتند.

با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید می‌کنند که ارتباط میان نسبت سلول‌های ایمنی و خطر بیماری، لزوماً به معنای رابطه‌ی علت و معلولی نیست. هنوز مشخص نیست که افزایش سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم B در بروز بیماری نقش دارد یا خود نتیجه‌ی تغییرات ناشی از بیماری است.

آرتیوموف توضیح می‌دهد که برای پاسخ به این پرسش، به مطالعات بیشتری نیاز است. او همچنین به تفاوت مهم سیستم ایمنی انسان و موش اشاره می‌کند. در موش‌ها، سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم K معمولاً بالغ‌تر و تخصص‌یافته‌تر هستند، درحالی‌که در انسان، سلول‌های تولیدکننده‌ی گرانزیم B بیشتر چنین ویژگی‌هایی دارند.

به‌گفته‌ی گوستافسون، این تفاوت نشان می‌دهد که نتایج آزمایش‌های حیوانی را نمی‌توان همیشه مستقیماً به انسان تعمیم داد. ویژگی‌های سلول‌های ایمنی همچنین ممکن است در جمعیت‌های انسانی مختلف متفاوت باشد؛ بنابراین، انجام پژوهش روی گروه‌های جمعیتی متنوع ضروری است.

دانشمندان امیدوارند در آینده بتوانند از نسبت گرانزیم K به گرانزیم B و امضای پروتئینی مرتبط با آن برای شناسایی زودهنگام نشانه‌های پیری ناسالم استفاده کنند. بااین‌حال، هنوز برای تبدیل این یافته به آزمایش پزشکی مطمئن، به تحقیقات بیشتری نیاز است.