گزارش موردی نگران‌کننده: چرا هرگز نباید از ماساژور تفنگی نزدیک چشم‌ها استفاده کرد؟

ساینس‌آلرت، یک گزارش پزشکی جدید، شرح حال مردی حدوداً ۲۰ ساله را روایت می‌کند که به دلیل استفاده از ماساژور تفنگی برای برطرف کردن خستگی چشم‌هایش، دچار آسیب‌های جدی شبکیه شد.

ماساژ درمانی با استفاده از لرزش، سابقه‌ای طولانی دارد و حتی ریشه‌های آن به یونان باستان می‌رسد. امروزه ماساژورهای تفنگی با وارد کردن ضربه‌های سریع و متوالی به عضلات، جریان خون را افزایش می‌دهند و به کاهش درد و گرفتگی عضلات کمک می‌کنند. اما این دستگاه‌ها تنها برای بافت‌های عضلانی طراحی شده‌اند و هرگز نباید روی اندام‌های حساس مانند چشم استفاده شوند.

مرد جوانی که موضوع گزارش پزشکی است، تصور می‌کرد ماساژ دادن چشم‌ها می‌تواند احساس خستگی آن‌ها را کاهش دهد. او این کار را تنها یک یا دو بار انجام نداد؛ بلکه حدود سه ماه، هر هفته چند دقیقه ماساژور تفنگی را هم روی اطراف چشم‌ها و هم مستقیماً روی کره هر دو چشم قرار داد.

استفاده از ماساژور تفنگی در اطراف یا روی چشم می‌تواند باعث آسیب مستقیم به شبکیه و حتی خطر نابینایی شود

پس از مدتی، او متوجه شد در میدان دیدش نقاط و رشته‌های شناور ظاهر شده‌اند که با حرکت چشم جابه‌جا می‌شوند؛ پدیده‌ای که چشم‌پزشکان آن را «مگس‌پران» می‌نامند. علاوه‌برآن، گاهی نیز احساس می‌کرد نورهایی شبیه جرقه یا برق در برابر چشمانش ظاهر می‌شوند که معمولاً بیانگر کشیده شدن یا آسیب دیدن شبکیه است.

علائم یادشده باعث شد مرد به پزشک مراجعه کند، اما در ابتدا علت مشکل مشخص نبود. بررسی‌ها نشان داد او نه ضربه‌ای به سرش خورده بود، نه سابقه جراحی چشم و نه نزدیک‌بینی شدید داشت و نه در خانواده‌اش بیماری‌های ارثی شبکیه دیده می‌شد.

فقط زمانی که پزشکان به‌طور مستقیم درباره هر اتفاق غیرعادی مربوط به چشم سؤال کردند، بیمار با اکراه اعتراف کرد که درطول چند ماه گذشته از ماساژور تفنگی روی چشم‌هایش استفاده می‌کرده است.

معاینات نشان داد هر دو شبکیه دچار چندین پارگی شده‌اند. شبکیه لایه‌ای بسیار نازک از سلول‌های عصبی پشت کره چشم است که نور را دریافت و آن را به پیام‌های عصبی تبدیل می‌کند تا مغز بتواند تصویر را پردازش کند. آسیب به این لایه می‌تواند بینایی را به‌شدت تهدید کند. پزشکان همچنین تشخیص دادند که هر دو چشم دچار کوفتگی شبکیه شده‌اند. این آسیب در اثر واردشدن ضربه شدید به چشم ایجاد می‌شود و سلول‌های شبکیه را به‌طور موقت یا دائمی دچار اختلال می‌کند.

وضعیت چشم راست نگران‌کننده‌تر بود. بخشی از شبکیه از دیواره داخلی چشم جدا شده بود. اگر چنین جداشدگی به‌موقع درمان نشود، ممکن است به جداشدگی کامل شبکیه و در نهایت از دست رفتن دائمی بینایی منجر شود.

شبکیه چشم ساختاری بسیار حساس است و توان تحمل ضربه‌های مکانیکی ناشی از ماساژورهای تفنگی را ندارد

پزشکان معتقدند ضربه‌های سریع و مکرر ماساژور تفنگی عامل اصلی این آسیب بوده است. این دستگاه‌ها در هر ثانیه ده‌ها ضربه مکانیکی به بافت وارد می‌کنند. عضلات بزرگ بدن توان تحمل چنین ضربه‌هایی را دارند، اما کره چشم ساختاری بسیار ظریف و پر از مایع است. انتقال این ارتعاش‌ها به داخل چشم می‌تواند باعث کشیده‌شدن شبکیه و در نهایت ایجاد پارگی یا جداشدگی آن شود.

از آنجا که بیمار هیچ عامل خطر شناخته‌شده دیگری نداشت، پزشکان نتیجه گرفتند آسیب‌ها به احتمال بسیار زیاد مستقیماً ناشی از استفاده از ماساژور تفنگی بوده است.

خوشبختانه بیمار شش روز پس از مشاهده علائم به پزشک مراجعه کرده بود و این موضوع نقش مهمی در حفظ بینایی او داشت. پزشکان با چند مرحله درمان لیزری، پارگی‌های شبکیه را ترمیم کردند و توانستند از گسترش آسیب جلوگیری کنند. در نهایت، او بدون کاهش دائمی بینایی بهبود یافت.

در گزارش‌های پزشکی پیشین نیز مواردی ثبت شده که استفاده از ماساژور تفنگی در اطراف چشم باعث جداشدگی شبکیه و کاهش برگشت‌ناپذیر بینایی شده است.

یکی از نکات مهم گزارش این است که ماساژورهای تفنگی در بسیاری از کشورها به‌عنوان وسیله درمانی رسمی شناخته نمی‌شوند. این دستگاه‌ها در گروه تجهیزات تندرستی و سلامت عمومی قرار می‌گیرند و به همین دلیل معمولاً پیش از ورود به بازار، مانند تجهیزات پزشکی، تحت ارزیابی‌های گسترده ایمنی قرار نمی‌گیرند.

بیمار مورد مطالعه نیز گفته بود دستگاه را از بازار خریداری کرده و بدون آموزش تخصصی از آن استفاده می‌کرد. او همچنین اظهار کرد که هیچ هشدار روشنی درباره ممنوعیت استفاده از دستگاه روی چشم‌ها در دفترچه راهنمای آن ندیده است.

به پرونده پزشکی دیگری نیز اشاره شده است که در آن استفاده از ماساژور تفنگی روی ران پا باعث رابدومیولیز شده بود؛ عارضه‌ای خطرناک که در آن سلول‌های عضلانی تخریب می‌شوند و مواد آزادشده از آن‌ها می‌توانند به کلیه‌ها آسیب برسانند. بنابراین، حتی استفاده از ماساژور تفنگی در نواحی معمول بدن نیز باید با احتیاط انجام شود و استفاده بیش از حد یا با شدت زیاد می‌تواند با عوارض جدی همراه باشد.

علائمی مانند مگس‌پران و جرقه‌های نوری می‌توانند نشانه آسیب جدی شبکیه باشند و نیاز به مراجعه فوری پزشکی دارند

پژوهش‌های انجام‌شده نشان می‌دهد ماساژورهای تفنگی، اگر مطابق دستورالعمل و روی عضلات استفاده شوند، می‌توانند درد عضلانی را کاهش دهند، انعطاف‌پذیری را بهبود ببخشند و به بازیابی عضلات پس از فعالیت بدنی کمک کنند. با‌این‌حال، متخصصان تأکید می‌کنند که این دستگاه‌ها برای استفاده روی سر، صورت و به‌ویژه چشم طراحی نشده‌اند و نباید هیچ‌گاه روی این نواحی به کار روند.

پزشکان در پایان تأکید می‌کنند گزارش موردی مورد بحث نشان می‌دهد استفاده نادرست و به ظاهر بی‌خطر می‌تواند آسیب‌های شدیدی به شبکیه وارد کند. آن‌ها خواستار درج هشدارهای واضح‌تر از سوی شرکت‌های سازنده، افزایش آگاهی عمومی درباره خطرات این دستگاه‌ها و توجه بیشتر پزشکان به احتمال بروز چنین آسیب‌هایی هنگام معاینه بیمارانی با علائم غیرمعمول چشمی هستند.

گزارش موردی در ژورنال British Medical Journal: Case Reports شرح داده شده است.