راز موفقیت دیوار سبز بزرگ چین؛ چرا درختان بسیار سریع رشد کردهاند؟
پژوهشی تازه نشان میدهد جنگلهای دستکاشت چین در قالب دیوار سبز بزرگ سریعتر از جنگلهای طبیعی رشد میکنند.
به گزارش سایت دیدبان ایران، چین در چند دهه گذشته یکی از بزرگترین پروژههای جنگلکاری جهان را اجرا کرده است. هدف از این طرح گسترده که با نام دیوار سبز بزرگ شناخته میشود، مهار گسترش بیابانهای گبی و تاکلاماکان است. از سال ۱۹۷۸ تاکنون، حدود ۶۶ میلیارد درخت در قالب این برنامه کاشته شده و این روند همچنان ادامه دارد؛ بهطوریکه برنامههایی برای افزودن دهها میلیارد درخت دیگر در نیمه اول قرن حاضر مطرح است.
در نگاه اول، این پروژه فقط اقدامی زیستمحیطی برای مقابله با بیابانزایی بهنظر میرسد، اما پژوهشهای جدید نشان میدهد پیامدهای آن فراتر از هدف اولیه است. این جنگلهای دستکاشت نهتنها در تثبیت خاک و کاهش گسترش بیابان نقش دارند، بلکه در چرخه جهانی کربن نیز فعالاند و مقدار قابلتوجهی دیاکسیدکربن از جو جذب میکنند.
مطالعهای جدید نشان میدهد جنگلهای دستکاشت در چین بهطور میانگین سریعتر از جنگلهای طبیعی رشد میکنند. به گزارش لایوساینس، پژوهشگران برای بررسی این موضوع از دادههای ماهوارهای استفاده کردند و شاخص سطح برگ (Leaf Area Index) را بهعنوان معیار اصلی سنجش رشد به کار گرفتند. این شاخص، میزان تراکم برگها و در نتیجه ظرفیت جذب کربن توسط جنگل را نشان میدهد.
نتایج نشان داد جنگلهای دستکاشت حدود ۶۶ درصد سریعتر از جنگلهای طبیعی در افزایش سطح برگ عمل میکنند. بخش مهمی از این تفاوت به ساختار سنی جنگلها برمیگردد. جنگلهای طبیعی معمولاً از درختان مسنتر تشکیل شدهاند که رشد آنها بهطور طبیعی کندتر است. درمقابل، جنگلهای دستکاشت عمدتاً جوان هستند و در مرحلهای قرار دارند که رشد درختان بهصورت طبیعی سریعتر است.
نکته مهمتر این است که حتی زمانی که جنگلها با سن و شرایط مشابه مقایسه شدند، اختلاف همچنان باقی ماند. در این حالت نیز جنگلهای دستکاشت حدود ۴٫۶ درصد رشد سریعتری نشان دادند و همین امر نشان میدهد عوامل دیگری نیز دخیل هستند.
پژوهشگران معتقدند این اختلاف تا حد زیادی به شیوه مدیریت جنگلهای دستکاشت مربوط است. در این جنگلها معمولاً گونههای سریعالرشد مانند اکالیپتوس و صنوبر کاشته میشوند. همچنین برای کاهش رقابت، پوشش گیاهی مزاحم حذف میشود و در برخی مناطق از کود برای تقویت رشد درختان استفاده میشود.
در جنگلهای غیرطبیعی معمولاً گونههای سریعالرشد مانند اکالیپتوس و صنوبر کاشته میشوند
مداخلات انسانی باعث میشود درختان دسترسی بیشتری به نور، آب و مواد مغذی داشته باشند و در نتیجه، رشد آنها تسریع شود. از سوی دیگر، این شرایط موجب میشود اثر «بارورسازی ناشی از افزایش دیاکسیدکربن در جو» نیز بهتر خود را نشان دهد؛ یعنی درختان در محیط غنیتر از CO₂، رشد بیشتری از خود بروز میدهند.
تفاوت رشد میان جنگلهای دستکاشت و طبیعی در سنین حدود ۳۰ تا ۴۰ سالگی به بیشترین مقدار خود میرسد. در این بازه، درختان دستکاشت در اوج بهرهوری رشد قرار دارند. اما پس از عبور از این سن، سرعت رشد آنها کاهش پیدا میکند و این برتری کمکم از بین میرود. در مقابل، جنگلهای طبیعی اگرچه در ابتدا کندتر رشد میکنند، الگوی رشد آنها پایدارتر است و در طول زمان ادامهدار باقی میماند. همین ویژگی باعث میشود از نظر پایداری بلندمدت، مزیتهایی نسبت به جنگلهای دستکاشت داشته باشند.
با وجود نتایج مهم مطالعه، پژوهشگران تأکید میکنند که شاخص سطح برگ فقط یکی از معیارهای سنجش رشد جنگل است. این شاخص بیشتر بر پوشش برگها تمرکز دارد و اطلاعات مستقیمی درباره ذخیره کربن در تنه درخت، ریشهها و خاک ارائه نمیدهد.
برخی متخصصان نیز یادآور شدهاند که در سالهای ابتدایی رشد، جنگلهای طبیعی ممکن است حتی در ذخیره کربن زیرزمینی عملکرد بهتری داشته باشند. بنابراین، برای ارزیابی دقیقتر اثرات اقلیمی جنگلها باید چندین شاخص مختلف بهطور همزمان بررسی شود.
پژوهش در ژورنال Geophysical Research Letters منتشر شده است.