ارتقای سطح سمن های تهران به سطح تصمیم سازی و دیده بانی در مدیریت شهری

به گزارش سایت دیدبان ایران؛ سید احمد علوی عضو شورای اسلامی شهر تهران و رئیس ستاد سمن های تهران در یاداشتی نوشت:

شهر تهران در چند دهه اخیر گسترده تر شده و با مسائل مختلفی درگیر است، در دوره ششم مدیریت شهری اتفاقات مثبتی در حوزه مشارکت مردمی رقم خورده و از ابتدا تاکید شده که شهر تهران بدون مشارکت مردم قابل اداره نیست. در این دوره با همراهی اعضای شورای شهر، امنای محلات به‌صورت قانونی تشکیل گردید، در دل این ساختار ۲ گروه شامل سمن‌ها و گروه‌های جهادی حضور دارند و فعالیت‌ها و حضور آنان در جلسات و روندهای تصمیم‌گیری به‌طور مستمر رصد می‌شود. 

یکی از مهم‌ترین چالش‌های امروز کلانشهر تهران، نه کمبود برنامه و نه فقدان نهادهای اجرایی، بلکه ضعف در جلب مشارکت واقعی مردم در فرآیند حکمرانی اجتماعی است. طی دهه‌های گذشته، بسیاری از مسائل فرهنگی و اجتماعی با رویکردی عمدتاً دولت‌محور مدیریت شده‌اند؛ رویکردی که اگرچه در برخی حوزه‌ها دستاوردهایی داشته، اما نتوانسته به شکل پایدار پاسخگوی پیچیدگی‌های روزافزون جامعه باشد. واقعیت آن است که جامعه را نمی‌توان صرفاً از پشت میزهای اداری و با صدور بخشنامه اداره کرد. مسائل اجتماعی زمانی حل می‌شوند که مردم خود را بخشی از راه‌حل بدانند، نه صرفاً مخاطب تصمیمات دستگاه‌های رسمی.

در سال‌های اخیر، تجربه‌های متعددی نشان داده است هرجا میدان بیشتری به نهادهای مردمی داده شده، نتایج اثربخش‌تری حاصل شده، بویژه در عبور از بحران‌های مثل کرونا و جنگ تحمیلی مشارکت واقعی مردم را شاهد بودیم. 

فرهنگ ایرانی و اسلامی ما مردم را به مشارکت و همدلی فرامی‌خواند، اما تجربه نشان داده مردم جایی پای کار هستند که احساس کنند مفید هستند نه فرمایشی! تشکل‌های مردمی شناخت دقیق‌تری از مسائل دارند و از سرمایه‌ اجتماعی برخوردارند. در مقابل حکمرانی اجتماعی در تهران، تمرکز بیش از حد بر مسئولیت‌ها در ساختارهای رسمی است. نتیجه چنین وضعیتی، کاهش مشارکت اجتماعی و در بسیاری موارد، گم شدن پاسخگویی است. در مواجهه با بسیاری از آسیب‌های اجتماعی، شهروندان به درستی نمی‌دانند کدام نهاد مسئول اصلی است و همین پراکندگی مسئولیت‌ها، کارآمدی نظام تصمیم‌گیری را تضعیف کرده. 

از همین رو تشکل‌های اجتماعی نباید صرفاً مجری برنامه‌های از پیش تعیین‌شده باشند؛ بلکه باید در فرآیند نیازسنجی، تصمیم‌سازی، نظارت و ارزیابی نیز نقش‌آفرینی کنند. 

مفهوم «سمن ها» نیز دقیقاً ناظر بر همین ظرفیت است؛ ظرفیت گروه‌های مردمی که میان جامعه و حاکمیت قرار می‌گیرند و می‌توانند مطالبات مردم را به سیاست‌های عمومی تبدیل کنند. ویژگی مهم این مجموعه‌ها، پایداری و استقلال نسبی آنهاست. برخلاف بسیاری از ساختارهای رسمی که با تغییر دولت‌ها و مدیران دچار تغییر رویکرد می‌شوند، نهادهای مردمی معمولاً بر اساس دغدغه و مسئولیت اجتماعی به فعالیت خود ادامه می‌دهند.  

امروز بیش از هر زمان دیگری به تقویت اعتماد عمومی نیاز داریم. تحقق این هدف نیز بدون مشارکت واقعی مردم ممکن نخواهد بود. حکمرانی اجتماعی کارآمد از جایی آغاز می‌شود که مردم نه در حاشیه تصمیمات، بلکه در متن آنها قرار گیرند. هر اندازه این مشارکت گسترده‌تر، آگاهانه‌تر و سازمان‌یافته‌تر باشد، امکان حل مسائل اجتماعی و دستیابی به توسعه پایدار نیز بیشتر خواهد شد. 

هر قدر بتوانیم بستر مشارکت آگاهانه، مسئولانه و مؤثر شهروندان را فراهم کنیم، به همان میزان سرمایه اجتماعی افزایش یافته و حل مسائل پیچیده اجتماعی امکان‌پذیرتر خواهد شد. توسعه پایدار، عدالت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، بدون حضور فعال مردم و نهادهای مدنی، دست‌یافتنی نخواهد بود. 

تهران بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازنگری در شیوه حکمرانی اجتماعی است. این بازنگری باید بر چند اصل استوار باشد: تقویت مشارکت واقعی مردم، توسعه اختیارات مدیریت‌های محلی، حمایت از سازمان‌های مردم‌نهاد، افزایش شفافیت و پاسخگویی، و حرکت از دولت‌محوری به سمت مردم‌پایه شدن مدیریت اجتماعی. 

انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی، جامعه اسلامی و در نهایت تمدن نوین اسلامی، این زنجیره زمانی به ثمر می‌نشیند که ما نقش‌ها را درست ایفا کنیم. تا وقتی دولت اسلامی شکل نگیرد، جامعه اسلامی محقق نمی‌شود و بدون جامعه اسلامی، تمدن نوین اسلامی نیز ممکن نیست. 

راهبرد ما باید بر این اصل استوار باشد که تحقق تمدن نوین اسلامی، تنها از مسیر حکومت و حاکمیت ممکن نیست، حلقه‌های میانی یعنی جریان‌های مردمی مؤمن، متخصص، مستقل از دولت، ولی هم‌جهت با آرمان‌های نظام، نقش اصلی را در این مسیر ایفا می‌کنند. این گروه‌ها حتی در غیاب حمایت مستقیم دولت، با انگیزه و باور قلبی در میدان باقی می‌مانند.