تصرف عدوانی چیست؟

به گزارش سایت دیده بان ایران؛  تصرف عدوانی در نظام حقوقی ایران به وضعیتی اطلاق می‌شود که شخصی بدون رضایت متصرف پیشین، مال غیرمنقولی نظیر زمین، خانه یا مغازه را با زور از تصرف وی خارج کرده و خود جایگزین او می‌شود. این مفهوم برخلاف تصور عموم، نیازی به اثبات مالکیت ندارد و صرف اثبات تصرف سابق خواهان و عدوانی بودن عمل خوانده برای موفقیت در دعوا کافی است. قانونگذار برای حمایت از امنیت تصرف افراد، هم جنبه حقوقی (اعاده تصرف) و هم جنبه کیفری (حبس یک ماه تا یک سال) برای این جرم در نظر گرفته است. پیگیری چنین دعاوی پیچیده‌ای نیازمند تخصص بالایی است؛ از این رو بسیاری از موکلان ترجیح می‌دهند از یک وکیل ملکی  که در دعاوی تصرف عدوانی و خلع ید تجربه دارد، راهنمایی بگیرند. 

تصرف عدوانی چیست؟ آشنایی کامل با مفهوم حقوقی و راهکارهای قانونی

۱. تصرف عدوانی در نظام حقوقی ایران به وضعیتی گفته میشود که فردی بدون رضایت متصرف پیشین، مال غیرمنقول (مانند خانه، زمین، مغازه یا آپارتمان) را با زور از تصرف وی خارج کرده و آن را به تصرف خود درمیآورد و این عمل بر اساس ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی تعریف و جرم انگاری شده است.

۲. برای تحقق عنوان تصرف عدوانی، اثبات سه شرط اساسی «سبق تصرف خواهان، لحوق تصرف خوانده و عدوانی بودن تصرف» ضروری است و بر خلاف تصور عموم، نیازی به اثبات مالکیت برای طرح این دعوا وجود ندارد.

۳. قانونگذار ضمن حمایت از تصرف افراد در مواد ۱۵۸ تا ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی، برای این عمل دو جنبه حقوقی و کیفری در نظر گرفته و بر اساس ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی، مرتکب تصرف عدوانی به مجازات حبس از یک ماه تا یک سال محکوم میشود.

۴. رعایت مهلتهای قانونی در دعاوی تصرف عدوانی از اهمیت بالایی برخوردار است و مهلت طرح دعوای حقوقی بر اساس رویه قضایی ۲ سال از تاریخ وقوع تصرف عدوانی بوده و در جنبه کیفری نیز مهلت شکایت ۱ سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم میباشد.

۵. با توجه به پیچیدگیهای حقوقی و نیاز به ارائه مدارک و مستندات کافی برای اثبات تصرف سابق، وجود یک وکیل ملکی در کرج که در دعاوی ملکی تخصص داشته باشد، برای جلوگیری از تضییع حقوق و موفقیت در پرونده امری ضروری و تعیینکننده است.

۶. در ادامه این مقاله، ضمن شرح دقیق ارکان، شرایط، مراحل قانونی تصرف عدوانی و تفاوتهای آن با دعاوی مشابه مانند خلع ید، وکیل سرقفلی و وکیل قراردادهای ملکی را نیز معرفی کرده و با بهترین راهکارهای حقوقی برای دفاع از حقوق خود در برابر تعرضات ملکی آشنا خواهید شد.

 تصرف عدوانی چیست؟

طبق ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی ایران: «دعوای تصرف عدوانی عبارتست از ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می نماید.» هدف قانونگذار از پیش‌بینی این نهاد حقوقی، حفظ امنیت و آرامش افراد در تصرف اموال غیرمنقول خود و جلوگیری از برهم خوردن نظم عمومی به واسطه اعمال زور و تعدی است. در این نوع دعاوی، قانون از تصرف حمایت می‌کند و نه لزوماً از مالکیت؛ به همین دلیل شخصی که فقط حق استفاده از ملک را دارد (مانند مستأجر) نیز می‌تواند علیه فرد متجاوز اقامه دعوا کند.

 ابعاد حقوقی و کیفری تصرف عدوانی

این عمل در قوانین ایران از دو جنبه قابل پیگیری است:

دعوای حقوقی (اعاده تصرف)

هدف اصلی در این نوع دعوا، اعاده تصرف و بازگرداندن ملک به وضع سابق است. دادگاه در این دعوا به مالکیت رسیدگی نمی‌کند و صرفاً به تصرف قبلی خواهان توجه دارد. برای موفقیت در این دعوا، اثبات سه شرط سبق تصرف، لحوق تصرف و عدوانی بودن ضروری است. دادگاه صالح برای طرح دعوا، دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک است.

جرم کیفری

بر اساس ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، هر کس مرتکب تصرف عدوانی شود، به مجازات حبس از یک ماه تا یک سال محکوم می‌گردد. دادگاه موظف است حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا اعاده وضع به حال سابق را نیز صادر کند. این جرم از جرایم تعزیری قابل گذشت محسوب می‌شود. لازم به ذکر است که بر اساس رأی وحدت رویه شماره ۸۰۷ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، این بزه به دلیل میزان مجازات (یک ماه تا یک سال) جزء جرایم درجه ۶ بوده است.

تفاوت تصرف عدوانی و خلع ید

یکی از رایج‌ترین سردرگمی‌ها در میان مردم، اشتباه گرفتن دعوای تصرف عدوانی با دعوای خلع ید است. این دو دعوا تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند:

به همین دلیل، وجود یک وکیل ملکی در کرج که به خوبی بر تفاوت‌های ظریف این دعاوی مسلط باشد، می‌تواند مسیر پرونده را به نفع موکل تغییر دهد و از تضییع حقوق جلوگیری کند.

مراحل شکایت تصرف عدوانی:

گام اول – جمع‌آوری مدارک: تهیه و آماده‌سازی مدارک اثبات‌کننده تصرف سابق (قبوض خدماتی، قراردادهای اجاره یا خرید، عکس و فیلم از محل، اظهارات شهود و ...). مدارک هویتی خواهان و مشخصات کامل خوانده نیز باید گردآوری شود.

گام دوم – تنظیم دادخواست و تقدیم به دادگاه: تنظیم دادخواست حقوقی و ارائه آن به دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک. در دادخواست باید خواسته (اعاده تصرف) و جهات قانونی شکایت به طور دقیق ذکر شود. دعوای تصرف عدوانی را می‌توان خارج از نوبت رسیدگی کرد، اما این امکان برای دعوای خلع ید وجود ندارد.

گام سوم – ارسال اظهارنامه (توصیه‌شده): پیش از تقدیم دادخواست به دادگاه، ارسال یک اظهارنامه رسمی به طرف مقابل به وی اخطار می‌دهد که ظرف ده روز ملک را تخلیه کند. این اقدام هم حسن نیت خواهان را نشان می‌دهد و هم در بسیاری از موارد می‌تواند بدون نیاز به دادرسی قضایی مشکل را حل کند.

 معرفی وکیل سارا آژیده – وکیل متخصص ملکی، سرقفلی و قراردادها

سارا آژیده، وکیل پایه یک دادگستری، عضو کانون وکلای استان البرز و دانش‌آموخته کارشناسی ارشد در رشته حقوق، یکی از وکلای متخصص و کارآمد در حوزه دعاوی ملکی، سرقفلی و قراردادهای ملکی در استان البرز و به ویژه وکیل ملکی در کرج محسوب می‌شود. ایشان با سابقه‌ای برجسته و رتبه بالا در آزمون وکالت، شناخته شده هستند. دفتر ایشان در کرج، گوهردشت، فلکه اول، جنب نیکامال، مجتمع یاس، طبقه سوم، واحد ۴ واقع شده و خدمات مشاوره و وکالت حرفه‌ای ارائه می‌دهد.

در دنیای پیچیده معاملات و دعاوی ملکی، حضور یک وکیل ملکی در کرج مانند سارا آژیده که هم در دعاوی تصرف عدوانی و خلع ید تخصص دارد، هم به عنوان وکیل سرقفلی مسلط است و هم می‌تواند در مقام وکیل قراردادهای ملکی از حقوق موکل دفاع کند، می‌تواند تفاوت بزرگی در نتیجه پرونده ایجاد کند. توصیه می‌شود به محض مواجهه با هرگونه تعرض یا اختلاف ملکی، هرچه سریع‌تر با یک وکیل متخصص مشورت کنید تا ضمن حفظ حقوق خود، از تضییع وقت و هزینه جلوگیری کنید.