عراقچی: هدف از نشست صلاله حل و فصل اختلاف‌های کشورهای منطقه یا پایان جنگ یمن نیست / تفاهم با عمان به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست

برای اولین بار و در بحبوحه تنش‌های جاری در منطقه، نشست مشترکی بین ایران، کشورهای خلیج فارس و عراق فردا، دوشنبه، در عمان برگزار خواهد شد. دستور کار اصلی چیست، پیام‌ها و اهداف این نشست چیست و ایده آن چگونه شکل گرفت؟

اول، می‌خواهم نکته مهمی را در مورد این نشست روشن کنم. در واقع، این نشستی بین هشت کشور حاشیه خلیج فارس است، اما بحرین به دلایلی که خود اعلام کرده، از شرکت در آن خودداری کرده است. بنابراین، این نشست با مشارکت هفت کشور برگزار خواهد شد. اگرچه ممکن است از توصیفات دیگری برای توصیف یا توصیف ماهیت این نشست استفاده شود، اما آنها دقیق یا صحیح نیستند.

مهمترین، در واقع تنها مورد دستور کار این نشست، مسیر دریایی جدید در تنگه هرمز است. همانطور که می‌دانید، توافقی بین جمهوری اسلامی ایران و سلطنت عمان در مورد ایجاد یک مسیر دریایی جدید در تنگه هرمز حاصل شده است. نقشه‌های مربوط به این مسیر تهیه شده و یک بیانیه مشترک نیز تدوین شده است. این نشست، کشورهای شرکت‌کننده را از جزئیات این توافق، نقشه‌های مربوطه و بیانیه مشترک مطلع خواهد کرد تا این اسناد در نهایت برای ثبت در سازوکارهای سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) به این سازمان ارائه شوند. بنابراین، دستور کار این نشست مشخص و واضح است و هیچ موضوع دیگری نباید به عنوان دستور کار رسمی تعیین شود. البته، این اولین بار است که چنین بحث‌هایی در این قالب بین کشورهای خلیج فارس برگزار می‌شود. از این منظر، امید است که این بحث‌ها، در صورت وجود اراده سیاسی، زمینه‌ساز یا زمینه‌ساز رایزنی‌های آینده در مورد سایر موضوعات مورد توجه کشورهای منطقه باشد. با این حال، تأکید می‌کنم که این هدف یا دستور کار فعلی این نشست نیست. دستور کار او منحصراً و به طور خاص بر موضوع ترتیبات جدید دریایی در تنگه هرمز متمرکز است.

ایران معتقد است که کشورهای منطقه به تنهایی مسئول امنیت و ثبات خود هستند

با توجه به اینکه طرف‌های ایرانی و عمانی پیشنهاد دهنده برگزاری این نشست بودند، ایران در آن به دنبال چیست؟

ایران اساساً معتقد است که کشورهای منطقه صرفاً مسئول امنیت و ثبات خود هستند. بنابراین، طبیعی است که آنها در مورد مسائل و چالش‌های منطقه‌ای به گفتگو و مشورت بین خود بپردازند.

سال‌هاست که ما بر گفتگو، اعتمادسازی و همکاری بین کشورهای منطقه تأکید کرده‌ایم و معتقدیم که امنیت پایدار زمانی حاصل می‌شود که این کشورها بتوانند بدون دخالت یا میانجیگری مخرب بازیگران خارجی، در مورد مسائل مشترک خود به تفاهم برسند.

آیا در این نشست به دنبال سازوکاری برای امنیت منطقه‌ای بدون حضور آمریکا هستید؟

البته هدف این نشست ایجاد سازوکار امنیتی جدیدی برای منطقه نیست و چنین موضوعی در دستور کار نیست. با این حال، این واقعیت که کشورهای منطقه برای اولین بار در این سطح دور یک میز گرد هم می‌آیند و در مورد یک موضوع خاص مربوط به امنیت دریایی در منطقه بحث می‌کنند، رویداد مهمی است و می‌تواند گامی در جهت اعتمادسازی تلقی شود.

امیدواریم اگر این روند ادامه یابد، در آینده شرایط برای گفتگو و همکاری در مورد سایر مسائل فراهم شود. ما معتقدیم که مسائل منطقه باید صرفاً توسط خود کشورهای منطقه مدیریت شود و هرچه گفتگو و همکاری بین همسایگان بیشتر باشد، طبیعتاً فضای کمتری برای مداخلات و ترتیبات تحمیلی از خارج از منطقه وجود خواهد داشت.

این دیدار در حالی برگزار می‌شود که حوثی‌های یمن کنترل باب المندب را به دست گرفته‌اند و تنش‌ها بین آنها و ریاض افزایش یافته است. این دیدار چه کمکی می‌تواند به کاهش تنش‌های فعلی بین ایران و این کشورها و حل مسائل منطقه‌ای مانند مناقشه یمن کند؟ 

ما باید بین این دو موضوع تمایز قائل شویم. این نشست برای بحث در مورد پرونده یمن یا حل اختلافات بین کشورهای منطقه برگزار نمی‌شود . همانطور که اشاره کردم، دستور کار خاص این نشست، ترتیبات دریایی جدید در تنگه هرمز و اطلاع‌رسانی به طرفین در مورد توافق و اسناد مربوطه است. با این حال، همین که این گفتگو در شرایط فعلی منطقه انجام می‌شود، به خودی خود قابل توجه است.

ما در حال حاضر با مجموعه‌ای از بحران‌ها و تنش‌های به هم پیوسته در منطقه روبرو هستیم و تجربه سال‌های اخیر ثابت کرده است که این مسائل را نمی‌توان از طریق رویارویی، فشار یا مداخله طرف‌های خارجی حل کرد. هر چه کشورهای منطقه بیشتر در گفتگو شرکت کنند، درک متقابل آنها از نگرانی‌ها، اضطراب‌ها و منافع یکدیگر بیشتر می‌شود و این رویکرد می‌تواند به کاهش سوءتفاهم‌ها و مدیریت تنش‌ها کمک کند.

در خصوص یمن، موضع جمهوری اسلامی ایران روشن است، ما معتقدیم که مسئله یمن راه حل نظامی ندارد و آینده این کشور باید توسط خود یمنی ها از طریق گفتگو و یک فرآیند سیاسی فراگیر تعیین شود.

با توجه به اینکه قرار است توافق بین ایران و عمان در مورد تنگه هرمز در این نشست امضا و اعلام شود، می‌توانید مفاد آن را روشن کنید و اینکه تهران تا چه حد روی حمایت این کشورها برای پیشبرد این توافق و فشار بر واشنگتن برای پذیرش مسیر جدید کشتیرانی حساب می‌کند؟

در مورد محتوای این تفاهم، باید از همان ابتدا یک نکته را روشن کنم: این توافق به هیچ وجه به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست. تفاهم بین ایران و عمان در واقع چارچوب و ترتیباتی را تعریف می‌کند که در صورت فراهم شدن شرایط برای بازگشایی تنگه، ناوبری دریایی تحت آن انجام خواهد شد. بر اساس این تفاهم نهایی بین ایران و عمان، جزئیات و مشخصات مسیرهای جدید ورود و خروج به تنگه هرمز تعیین شده است.

شرط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، بازگشت آمریکا به تعهداتش ذیل تفاهم‌نامه اسلام‌آباد است

تهران بارها اعلام کرده که توافق با عمان به معنای بازگشایی تنگه هرمز نیست، همانطور که شما هم اشاره کردید، و این موضوع را به تحقق برخی شروط مرتبط دانسته است. آیا می‌توانید این شروط را به طور دقیق مشخص کنید و چنین توافقی تا چه حد می‌تواند زمینه‌ساز تحقق آنها و از سرگیری مذاکره با آمریکا باشد؟

برای پاسخ کاملاً واضح، شرط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز یک مسئله پیچیده یا فهرست جدیدی از خواسته‌ها نیست. اگر آمریکا به تعهداتی که در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد پذیرفته و امضا کرده است، بازگردد، آنگاه تحت این شرایط، وضعیت تنگه هرمز عادی خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران به مسئولیت خود برای تضمین امنیت دریانوردی در تنگه هرمز متعهد است، اما اقدامات تجاوزکارانه و مداخلات غیرقانونی ایالات متحده، از جمله محاصره دریایی و جنگ اقتصادی، عامل اصلی عدم امنیت در تنگه هرمز است.

تفاهم ایران و عمان را نیز باید در این چارچوب بررسی کرد. این تفاهم، ترتیبات و مسیرهای جدیدی را برای دریانوردی در تنگه هرمز ترسیم می‌کند، اما به خودی خود، به معنای بازگشایی تنگه نیست. اگر ایالات متحده به تعهدات خود تحت توافق اسلام آباد پایبند باشد، چارچوبی که توسط ایران و عمان در مورد دریانوردی تدوین شده است، می‌تواند مبنایی برای بازگشت به ترافیک دریایی عادی باشد.