استناد ونس به توافق دولت بایدن با دولت رئیسی / بررسی صحت ادعای جیدی ونس: آیا داراییهای آزاد شده ایران صرفا برای خرید غلات آمریکایی قابل استفاده است؟
معاون رئیس جمهور آمریکا امروز در کنفرانس خبری در هتل بورگناشتوک سوئیس مدعی شد: «اگر پولی آزاد شد تنها برای خرید سویا، ذرت و گندم آمریکایی هزینه میشود.» با این حال صدور مجوز استفاده از بخشی از داراییهای بلوکه شده ایران برای خرید غلات از آمریکا، موضوعی است که سال ۱۴۰۲ توسط مقامهای دولت مرحوم رئیسی با دولت وقت آمریکا مورد توافق قرار گرفتهاست.
به گزارش دیدبان ایران، جیدیونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، امروز در کنفرانس خبری خود در مورد مذاکرات روز شنبه میان هیئتهای ایران و آمریکا در هتل بورگناشتوک سوئیس، مدعی شد: «میخواستیم مطمئن شویم فرآیندی را راهاندازی میکنیم که اگر زمانی داراییهای ایران را آزاد کردیم، بتوانیم اطمینان حاصل کنیم که آن پول برای تفریح و سرگرمی تروریسم هزینه نشود. اگر پولی آزاد شد تنها برای خرید سویا، ذرت و گندم آمریکایی هزینه میشود. در صورت آزاد شدن داراییهای ایران این داراییها صرف ثروتمندتر شدن کشاورزان آمریکایی خواهد شد.»
این ادعای عجیب با واکنشهای گستردهای در رسانههای ایرانی مواجه شد، اما آیا این اظهارنظر درست است؟
بررسیهای خبرآنلاین نشان میدهد که اظهارات جیدی ونس، با تکیه بر یکی از تفاهمنامههای ایران و آمریکا مربوط به ۳ پیش بیان شدهاست که در آن ایران و آمریکا توافق کردهبودند ایران اجازه خرید غلات از تولیدکنندگان آمریکایی را با استفاده از پولهای مسدود شده در قطر دریافت کند.
تابستان سال ۱۴۰۲ مقامهای دولت مرحوم سید ابراهیم رئیسی و مقامهای دولت جو بایدن به تفاهمی برای انتقال دارائیهای مسدود شده ایران در کره جنوبی به بانکهایی در قطر دست یافتند که در چارچوب آن ایران اجازه پیدا میکرد از این داراییها صرفا برای خریدهای بشردوستانه استفاده کند.
نیویورک تایمز زمان انعقاد این تفاهم نوشتهبود: «منابع آگاه، آمریکا همچنین نزدیک به ۶ میلیارد دلار از داراییهای ایران در کره جنوبی را به حسابی در بانک مرکزی قطر منتقل خواهد کرد. آنها افزودند که این حساب توسط دولت قطر کنترل و تنظیم میشود تا ایران تنها برای مقاصد بشردوستانه مانند دارو و غذا از آن استفاده کند.»
برخی از گزارشها در آن زمان ایران توافق کردهبود که بخشی از این پولها را برای خرید غلات از تولیدکنندگان آمریکایی هزینه کند. البته این تفاهمنامه هرگز تا امروز اجرایی نشدهبود و عملا داراییهای ایران بعد از چند سال معطلی در کره جنوبی، در قطر هم غیرقابل دسترس ماندند.
در حال حاضر بخشی از داراییهای ایران که قرار است در مرحله نخست همزمان با اجرای تفاهمنامه اسلامآباد آزاد شود، در واقع همان داراییهای مسدود شده ایران است که از کره جنوبی به قطر منتقل شد. با این حال این تمام داستان نیست.
در مرحله نخست ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای ایران توسط قطر آزاد میشود، که ۶ میلیارد دلار آن در چارچوب تفاهم ۱۴۰۲ دولت مرحوم رئیسی، صرفا برای خریدهای بشردوستانه (غذا و دارو) از جمله با صدور مجوز خرید از شرکتهای آمریکایی در دسترس قرار میگیرد. ۶ میلیارد دلار دیگر از داراییهای آزاد شده در مرحله نخست، با چنین محدودیتهایی مواجه نیست.
لورنس نورمن، خبرنگار والاستریت ژورنال در بروکسل، در واکنش به ادعای ونس «این ادعا که کوشنر طرحی نبوغآمیز ارائه داده تا شرکتهای آمریکایی بتوانند با استفاده از اموال آزادشده به ایران غلات صادر کنند، کاملاً بیاساس و چرند است. پولهای محدودشده در قطر که در ابتدا از کره جنوبی منتقل شده بودند، دقیقاً همین امکان را برای شرکتهای آمریکایی فراهم میکردند؛ فروش مواد غذایی و دارو مجاز است.»