آیا دیتاسنترهای فضایی جایگزین زیرساخت‌های زمینی می‌شوند؟

دیتاسنتر در اصل یک انبار بزرگ پر از هزاران سرور است که ۲۴ ساعته و در ۷ روز هفته روشن هستند. شرکت‌های هوش مصنوعی مثل Anthropic، OpenAI و Google به دو روش اصلی از دیتاسنترها استفاده می‌کنند:

آموزش مدل‌های هوش مصنوعی:این فرآیند به‌شدت از نظر پردازشی سنگین است. آموزش مدلی مانند چت‌جی‌پی‌تی یا کلود، مستلزم انجام محاسبات روی هزاران تراشه تخصصی (GPU) به‌طور همزمان برای هفته‌ها یا ماه‌هاست.

اجرای سرویس‌های هوش مصنوعی: وقتی با چت‌بات‌ها صحبت می‌کنید، پیام شما به دیتاسنتر می‌رود، در آنجا پردازش می‌شود و پاسخ مدل بازگردانده می‌شود. این را در میلیون‌ها کاربر همزمان ضرب کنید؛ آن‌وقت به قدرت پردازشی عظیمی نیاز خواهید داشت که همیشه آماده‌به‌خدمت باشد.

شرکت‌های هوش مصنوعی به دیتاسنترها نیاز دارند چون آن‌ها قدرت هماهنگ‌ شده‌ی هزاران ماشین را فراهم می‌کنند و زیرساختی دارند که آن‌ها را همیشه پایدار نگه می‌دارد. این مراکز همیشه آنلاین هستند، اتصالات اینترنت فوق‌سریع دارند و از سیستم‌های سرمایشی وسیعی برای حفظ عملکرد بهینه سرورها استفاده می‌کنند. همه این‌ها به انرژی زیادی نیاز دارد که فشار مضاعفی بر شبکه برق وارد کرده و منابع محلی را تحت فشار قرار می‌دهد.

پس این سر و صدا درباره دیتاسنترهای فضایی برای چیست؟

این ایده مدتی است به عنوان یک جایگزین برتر مطرح شده است؛ جایگزینی که می‌تواند از انرژی خورشیدی بی‌کران و سیستم سرمایش تابشی در صدها کیلومتر بالاتر از سطح زمین (در مدار نزدیک زمین یا LEO) بهره ببرد. در این طرح، سرورهای مجهز به پردازنده‌های گرافیکی قدرتمند درون ماهواره‌ها قرار می‌گیرند و در قالب منظومه‌های ماهواره‌ای حرکت می‌کنند و داده‌ها را در حین گردش به دور زمین (از قطبی به قطب دیگر) به یکدیگر و به زمین مخابره می‌کنند.

منطق پشت دیتاسنترهای فضایی این است که به اپراتورها اجازه می‌دهد منابع پردازشی را بسیار راحت‌تر از زمین گسترش دهند. آنجا دیگر محدودیت‌هایی مثل دسترسی به زمین (املاک)، برق شهری و منابع آب شیرین برای خنک‌سازی وجود ندارد.

در حال حاضر چندین شرکت، از نام‌های بزرگ گرفته تا استارت‌آپ‌های جسور، وارد این عرصه شده‌اند:

• گوگل با همکاری شرکت Planet در حال کار روی «پروژه سان‌کچر» (Project Suncatcher) است تا سال آینده نمونه‌های اولیه ماهواره‌های خود را پرتاب کند.
• استارت‌آپ Aetherflux قصد دارد اوایل سال آینده یک گره (Node) دیتاسنتر مداری را برای استفاده تجاری در دسترس قرار دهد.
• شرکت Starcloud (با حمایت انویدیا) که منحصراً روی دیتاسنترهای فضایی تمرکز دارد، نوامبر گذشته یک محموله GPU به فضا فرستاد و یک مدل زبانی بزرگ را روی آن آموزش داد و اجرا کرد.
• آخرین بازیگر این میدان اسپیس‌ایکس است که قرار است با شرکت هوش مصنوعی ایلان ماسک (xAI) در قراردادی به ارزش ۱.۲۵ تریلیون دلار ادغام شود تا عصر دیتاسنترهای مداری را آغاز کند.

طبق محاسبات ماسک، افزایش تعداد پرتاب‌های راکت و ماهواره‌های حامل دیتاسنتر امکان‌پذیر است. او در یادداشتی گفت راهی برای پرتاب یک تروات توان پردازشی در سال از زمین وجود دارد و افزود که تا سه سال دیگر، تولید منابع پردازشی هوش مصنوعی در فضا ارزان‌تر از روی زمین خواهد بود.

با این حال، چالش‌های متعددی وجود دارد. در گزارش نشریه Verge، به مشکلاتی نظیر عبور ایمن از میان ۶۶۰۰ تن زباله فضایی و بیش از ۱۴۰۰۰ ماهواره فعال اشاره شده است. جاخالی دادن از این اجسام نیاز به سوخت دارد. همچنین دفع حرارت در خلاء فضا، نیاز به نگهداری دوره‌ای توسط فضانوردان، تأثیر بر رصدهای نجومی و آلودگی نوری از دیگر موانع بزرگ هستند.

در نهایت، پیش از آنکه هر شرکت بتواند این طرح را به مقیاس واقعی برساند، نیاز به آزمایش‌های فراوان است. در حالی که ممکن است علیرغم دشواری‌های زیاد، این امر روزی ممکن شود، باید از خود بپرسیم: آیا هوش مصنوعی واقعاً در مسیری است که به بشریت سود برساند و آیا ما واقعاً نیاز داریم که مدام زیرساخت‌های آن را چه روی زمین و چه در فرای جو گسترش دهیم؟

منبع: newatlas