دمیس هسابیس؛ نابغهای که از شطرنج به نوبل رسید و حالا آینده هوش مصنوعی جهان را مینویسد
در دنیای هوش مصنوعی، نامهای بزرگی مانند سم آلتمن، ایلان ماسک و جنسن هوانگ هر روز در صدر اخبار قرار میگیرند؛ اما بسیاری از کارشناسان معتقدند تأثیرگذارترین چهره این صنعت فردی است که کمتر از دیگران جنجال رسانهای به پا میکند. «دمیس هسابیس»، نابغه بریتانیایی و مدیرعامل گوگل دیپمایند، از یک کودک شطرنجباز به برنده جایزه نوبل شیمی تبدیل شد؛ مسیری که نشان میدهد هدف او هرگز ساخت یک چتبات نبوده، بلکه استفاده از هوش مصنوعی برای حل بزرگترین مسائل علمی بشر است.
به گزارش سایت دیدبان ایران، دمیس هسابیس در سال ۱۹۷۶ در لندن متولد شد. استعداد خارقالعاده او خیلی زود آشکار شد؛ بهطوریکه در کودکی به یکی از برترین شطرنجبازان نوجوان بریتانیا تبدیل شد. اما برخلاف بسیاری از نابغههای شطرنج، او مسیر حرفهای خود را روی صفحه شطرنج ادامه نداد.
هسابیس از همان سالها به این پرسش فکر میکرد که «هوش چگونه کار میکند؟»؛ پرسشی که بعدها مسیر زندگی او را به علوم شناختی، هوش مصنوعی و عصبشناسی هدایت کرد.
از طراحی بازی تا ساخت هوش مصنوعی
نخستین موفقیت حرفهای هسابیس نه در آزمایشگاه، بلکه در صنعت بازیهای رایانهای رقم خورد. او در نوجوانی به طراحی بازی پرداخت و تجربه ساخت محیطهای پیچیده و هوشمند، نگاهش به مفهوم «یادگیری ماشین» را شکل داد.
به اعتقاد او، بازیها بهترین آزمایشگاه برای آموزش ماشینها هستند؛ زیرا قوانین مشخص، هدف معین و امکان یادگیری از تجربه را در اختیار الگوریتمها قرار میدهند. همین نگاه بعدها به یکی از پایههای اصلی تحقیقات دیپمایند تبدیل شد.
تولد DeepMind؛ رویای ساخت هوش عمومی
هسابیس در سال ۲۰۱۰ شرکت Google DeepMind را با هدفی بسیار بلندپروازانه تأسیس کرد؛ ساخت «هوش مصنوعی عمومی» (AGI)، یعنی سامانهای که بتواند مانند انسان در حوزههای مختلف یاد بگیرد، استدلال کند و مسائل جدید را حل کند.
چهار سال بعد، گوگل این شرکت را با قراردادی چندصد میلیون دلاری خرید و DeepMind به مهمترین بازوی تحقیقاتی هوش مصنوعی گوگل تبدیل شد. امروز تقریباً همه محصولات هوش مصنوعی گوگل، از خانواده Gemini گرفته تا پروژههای علمی، زیر نظر هسابیس توسعه مییابند.
AlphaGo؛ روزی که جهان فهمید هوش مصنوعی وارد عصر جدیدی شده است
نقطه عطف زندگی حرفهای هسابیس در سال ۲۰۱۶ رقم خورد؛ زمانی که سامانه AlphaGo موفق شد قهرمان جهان بازی «گو» را شکست دهد.
بازی گو بهمراتب پیچیدهتر از شطرنج است و سالها تصور میشد رایانهها تا دههها قادر به شکست انسان در این بازی نخواهند بود. اما AlphaGo این پیشبینی را برهم زد و نشان داد هوش مصنوعی میتواند در تصمیمگیریهای پیچیده نیز از انسان پیشی بگیرد.
بسیاری از پژوهشگران، این مسابقه را لحظه آغاز موج جدید هوش مصنوعی میدانند.
AlphaFold؛ پروژهای که نوبل را برای او به ارمغان آورد
اگر AlphaGo جهان فناوری را شگفتزده کرد، AlphaFold جامعه علمی را متحول ساخت.
یکی از دشوارترین مسائل زیستشناسی، پیشبینی ساختار سهبعدی پروتئینها بود؛ مسئلهای که دانشمندان بیش از نیم قرن برای حل آن تلاش کرده بودند.
هسابیس و تیمش با توسعه AlphaFold 2 توانستند این معما را حل کنند؛ دستاوردی که امروز در کشف دارو، شناخت بیماریها، زیستشناسی و فناوریهای محیطزیستی بهکار گرفته میشود.
همین موفقیت باعث شد دمیس هسابیس و جان جامپر در سال ۲۰۲۴ جایزه نوبل شیمی را دریافت کنند. میلیونها پژوهشگر در سراسر جهان از پایگاه داده AlphaFold برای تحقیقات خود استفاده میکنند.
هوش مصنوعی فقط برای چتبات نیست
در حالی که بسیاری از شرکتها رقابت بر سر چتباتها را مهمترین میدان نبرد هوش مصنوعی میدانند، هسابیس بارها تأکید کرده هدف اصلی او چیز دیگری است.
او معتقد است ارزش واقعی هوش مصنوعی زمانی آشکار میشود که بتواند به کشف داروهای جدید، حل بحران انرژی، طراحی مواد پیشرفته، پیشبینی تغییرات اقلیمی و پاسخ به مسائل بنیادی علم کمک کند.
به گفته او، هوش مصنوعی میتواند «بزرگترین ابزار تاریخ علم» باشد.
نگاه محتاطانه به AGI
هسابیس از خوشبینترین چهرههای صنعت هوش مصنوعی است، اما همزمان یکی از جدیترین حامیان توسعه ایمن این فناوری نیز محسوب میشود.
او بارها هشدار داده رقابت شدید میان شرکتها و کشورها نباید باعث شود ایمنی هوش مصنوعی قربانی سرعت توسعه شود. به باور او، رسیدن به AGI ممکن است طی چند سال آینده رخ دهد، اما بدون همکاری جهانی و چارچوبهای نظارتی مناسب، این فناوری میتواند خطرهای جدی نیز به همراه داشته باشد.
برخلاف بسیاری از مدیران سیلیکونولی که بیشتر به توسعه محصولات تجاری میاندیشند، هسابیس همچنان خود را یک دانشمند میداند.
امروز او همزمان مدیرعامل Google DeepMind و یکی از تأثیرگذارترین معماران آینده هوش مصنوعی جهان است؛ شخصیتی که از شطرنج آغاز کرد، با AlphaGo تاریخساز شد، با AlphaFold جایزه نوبل گرفت و اکنون تلاش میکند هوش مصنوعی را از یک ابزار گفتوگو، به موتور اصلی کشفهای علمی قرن بیستویکم تبدیل کند.