شنهای آفریقا برفراز اروپا؛ بحران پنهان محیط زیستی که هر ساله تشدید شده است
مطالعهای جدید با استفاده از هوش مصنوعی نشان داده که گرد و غبار برخاسته از صحرای بزرگ آفریقا، هوای اروپا را نیز فرا گرفته است.
به گزارش سایت دیدبان ایران، وقتی در آتن، ناپل یا مادرید، آسمان به رنگ نارنجیِ غبارآلود درمیآید، مردم درواقع تکهای از آفریقا را بالای سر خود میبینند. گرد و غباری که از دل صحرای بزرگ آفریقا برخاسته، هزاران کیلومتر راه پیموده تا خود را به جنوب اروپا برساند. این صحنه که برای ساکنان این شهرها کمکم عادی میشود، در دل خود روایتی از تغییر اقلیم، بیابانزایی و چالشی جدید برای کیفیت هوا دارد.
مطالعه جدیدی که توسط دانشمندان مرکز علوم انرژی و محیطزیست پل شرر (PSI) در سوئیس و با همکاری پژوهشگرانی از موسسهی فناوری فدرال زوریخ (ETH) انجام شده، نشان میدهد گردوغبار ناشی از بزرگترین بیابان جهان، از سالها پیش به طور پیوسته درحال افزایش است. در مطالعه جدید، پژوهشگران با استفاده از هوش مصنوعی، حرکت گرد و غبار را در سراسر اروپا بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱ ردیابی کردهاند.
در حالی که سطح ذرات ریز آلودگی ناشی از موتورهای درونسوز و صنایع در اروپا به لطف قوانین سختگیرانهتر، روندی کاهشی داشته، پژوهشگران شاهد افزایش قابلتوجهی در غلظت گرد و غبار بیابانی بودهاند. این افزایش به ویژه در جنوب اروپا مشهود است؛ جایی که شنهای برخاسته از صحرا، از دریای مدیترانه عبور کرده و در جو اسپانیا، پرتغال، ایتالیا، کشورهای حوزهی بالکان و یونان معلق میشوند.
بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱، گرد و غبار بیابانی در جنوب اروپا بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است
میزان گرد و غبار در شمال اروپا نیز با سرعتی مشابه جنوب درحال افزایش است. این روند نشان میدهد گرد و غبار صحرا میتواند در آینده به نگرانی رو به رشدی برای این مناطق نیز تبدیل شود.
نوشته آیافالساینس، دلیل اصلی این افزایش، پدیدهی بیابانزایی فزایندهی صحرا است. در نتیجهی چرخههای طبیعی آب و هوا و گرمایش جهانی ناشی از فعالیتهای انسانی، این پهنه عظیم شن درحال گسترش است. تخمین زده میشود که اندازهی صحرا در طول قرن بیستم حدود ۱۰ درصد افزایش یافته و این روند همچنان ادامه دارد.
کاسپار دالنباخ، رهبر پروژه از مرکز PSI، در این باره توضیح میدهد: «هنوز به طور قطعی مشخص نیست که تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی تا چه اندازه به این توسعه کمک کرده یا آن را تشدید میکند. بااینحال، درک فعلی ما نشان میدهد که افزایش گرد و غبار بیابانی حداقل توسط انتشار گازهای گلخانهای و گرمایش جهانی تسهیل شده است. این شرایط به خشکی بیشتر در برخی مناطق و گسترش بیابانها منجر میشود.»
علاوه بر گسترش خود صحرا، الگوهای گردش جوی نیز تغییر کرده و بادهای قویتری را بر فراز دریای مدیترانه به حرکت درآورده است. پتروس واسیلاکوس، پژوهشگر دیگر مرکز PSI و نویسندهی اصلی مطالعه، تأکید میکند که تعداد طوفانهای حامل گرد و غبار افزایش نیافته، اما آنها در ده سال مورد مطالعه، شدیدتر شدهاند و در نتیجه، گرد و غبار بیشتری را نسبت به گذشته به اروپا منتقل میکنند.
پژوهشگران میتوانند منشأ گرد و غبار را شناسایی کنند، زیرا هر منبع، اثر انگشت شیمیایی منحصربهفردی دارد. برای مثال، ذرات ناشی از سایتهای ساختوساز شهری، سرشار از کلسیم هستند (به دلیل بتن و سنگهای خردشده)، در حالی که ذرات ناشی از ترافیک و انتشارات خانگی عمدتاً از کربن حاصل از احتراق سوختهای فسیلی تشکیل شدهاند. درمقابل، گرد و غبار بیابانی به دلیل فراوانی آلومینیوم در پوسته زمین، سرشار از این عنصر است.
تیم پژوهشی با استفاده از روشهای پیشرفتهی مبتنی بر هوش مصنوعی، توانسته است دادههای اندازهگیریشده از بیش از صد ایستگاه در سراسر اروپا را با مدلهای پیشبینی ترکیب کند و نقشهای دقیق از غلظت گرد و غبار در سطح زمین تهیه نماید. این روش، برخلاف مدلهای معمولی که در پیشبینی رویدادهای کوچکتر گرد و غبار ناتوان هستند، میتواند تصویر کاملتری از وضعیت ارائه دهد.
اندازه صحرای بزرگ آفریقا در قرن بیستم ۱۰ درصد بزرگتر شده است
یکی از بزرگترین نگرانیها، تأثیر این هجوم شن و ماسه بر سلامت انسان است. ذرات ریز گرد و غبار صحرا میتوانند به عمق ریهها نفوذ کنند و به طور بالقوه باعث التهاب، استرس اکسیداتیو و آسیب بافتی شوند. این عوارض میتوانند خطر حملات قلبی و مشکلات تنفسی مانند آسم را افزایش دهند.
بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که برای درک کامل تأثیرات افزایش اخیر گرد و غبار بر سلامت، به مطالعات گسترده و بلندمدت نیاز است. آنها امیدوارند روشهای نوینی که در پژوهش به کار گرفته شده، بتواند در آیندهای نزدیک، امکان نظارت بهتر و دقیقتر بر گرد و غبار را فراهم آورد و هشدارهای بهموقعی را برای مناطق در معرض خطر صادر کند.