تغییر احتمالی راهبرد آمریکا در قبال ایران؛ از جنگ گسترده تا فرسایش اقتصادی

به گزارش سایت دیدبان ایران؛مرجان شیراوند  حقوقدان در یادداشتی نوشت:

به نظر می‌رسد نشانه‌هایی از تغییر در محاسبات راهبردی ایالات متحده در قبال ایران در حال شکل‌گیری است. اگرچه گزینه نظامی همچنان بخشی از ابزارهای فشار واشنگتن محسوب می‌شود، اما می‌توان این فرضیه را مطرح کرد که آمریکا، دست‌کم در شرایط کنونی، تمایل کمتری به ورود به یک جنگ گسترده و پرهزینه دارد و در مقابل، راهبرد فشار اقتصادی مستمر، محدودسازی منابع درآمدی و افزایش هزینه‌های اداره کشور را دنبال می‌کند.

منطق چنین رویکردی چندان پیچیده نیست. جنگ گسترده با ایران، علاوه بر هزینه‌های مستقیم نظامی، می‌تواند امنیت منطقه، مسیرهای انتقال انرژی، بازارهای جهانی و منافع متحدان آمریکا را با مخاطرات جدی مواجه کند. در مقابل، فشار اقتصادی تدریجی این امکان را برای واشنگتن فراهم می‌آورد که بدون پذیرش تمام هزینه‌های یک رویارویی نظامی، قدرت مانور اقتصادی و سیاسی تهران را محدود سازد.

در این چارچوب، تحریم‌ها دیگر صرفاً ابزاری برای وادار کردن ایران به مذاکره نیستند؛ بلکه می‌توانند به بخشی از یک راهبرد بلندمدت برای فرسایش ظرفیت‌های اقتصادی کشور تبدیل شوند. محدودسازی درآمدهای ارزی، دشوارتر کردن مبادلات بانکی، افزایش هزینه تجارت خارجی و ایجاد نااطمینانی در فضای سرمایه‌گذاری، از جمله ابزارهایی هستند که آثار آن‌ها به‌تدریج در بخش‌های مختلف اقتصاد آشکار می‌شود.

با این حال، پرسش اساسی این است که آیا تهران چنین وضعیتی را تحمل خواهد کرد؟

اقتصاد ایران طی سال‌های گذشته تجربه قابل‌توجهی در مواجهه با تحریم‌ها اندوخته است، اما توان سازگاری با فشار اقتصادی را نباید با نامحدود بودن ظرفیت تحمل آن یکسان دانست. تداوم محدودیت‌های تجاری و مالی، در کنار تورم، کاهش قدرت خرید، دشواری تأمین سرمایه در گردش و فرسودگی زیرساخت‌های تولید، می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی سنگینی ایجاد کند.

از این منظر، ممکن است تهران به این جمع‌بندی برسد که پذیرش یک وضعیت فرسایشی و نامحدود، در بلندمدت پرهزینه‌تر از تلاش برای تغییر معادله موجود است. البته تغییر معادله الزاماً به معنای رویارویی نظامی نیست؛ بلکه می‌تواند از مسیر ابتکار دیپلماتیک، بازتعریف همکاری‌های منطقه‌ای، تقویت روابط اقتصادی با شرکای تجاری یا افزایش قدرت چانه‌زنی دنبال شود.

نکته مهم آن است که راهبرد فشار مستمر نیز برای آمریکا بدون مخاطره نخواهد بود. تجربه روابط بین‌الملل نشان می‌دهد فشار اقتصادی، همواره به تغییر رفتار مطلوب طرف مقابل منجر نمی‌شود. گاهی فشار بیش از اندازه، به‌جای ایجاد انعطاف، انگیزه مقاومت، اقدامات متقابل و افزایش تنش را تقویت می‌کند.

در چنین شرایطی، خطر اصلی شاید نه تصمیم آگاهانه دو طرف برای آغاز جنگ، بلکه شکل‌گیری زنجیره‌ای از محاسبات نادرست باشد؛ وضعیتی که در آن واشنگتن تصور کند می‌تواند فشار اقتصادی را بدون واکنش جدی تهران ادامه دهد و تهران نیز احتمال دهد که با افزایش هزینه‌های طرف مقابل، می‌تواند مسیر تحولات را تغییر دهد.

واقعیت این است که کاهش تمایل به جنگ گسترده، لزوماً به معنای کاهش سطح تقابل نیست. چه‌بسا تقابل نظامی جای خود را به رقابتی طولانی‌تر، پیچیده‌تر و فرسایشی‌تر بدهد؛ رقابتی که میدان اصلی آن اقتصاد، تجارت، انرژی و ظرفیت تاب‌آوری اجتماعی باشد.

در نهایت، اگر فرضیه تغییر راهبرد آمریکا درست باشد، تهران با انتخابی دشوار مواجه خواهد شد: مدیریت فشارهای مستمر در یک افق نامعلوم یا تلاش برای تغییر قواعد بازی از مسیرهای سیاسی و دیپلماتیک.

آینده این تقابل بیش از آنکه به توان وارد کردن فشار وابسته باشد، به محاسبه دقیق آستانه تحمل طرف مقابل بستگی خواهد داشت. زیرا خطرناک‌ترین نقطه هر راهبرد فرسایشی، زمانی است که یکی از طرفین تصور کند دیگری همچنان ظرفیت تحمل فشار را دارد، در حالی که آن ظرفیت عملاً به مرزهای بحرانی نزدیک شده است.