ادعای استارتاپ آمریکایی: ویروس ساخت هوش مصنوعی عفونت یک بیمار را درمان کرد

آیا هوش مصنوعی می‌تواند ویروس‌هایی طراحی کند که به‌جای آسیب‌رساندن به انسان، باکتری‌های بیماری‌زا را از بین ببرند؟ استارتاپ رادیکال نومریکس ادعا می‌کند از چنین روشی برای درمان عفونت باکتریایی بیمار استفاده کرده و به نتیجه‌ی موفقیت‌آمیزی رسیده است. بااین‌حال، اطلاعات منتشرشده درباره‌ی این آزمایش محدود است و متخصصان درباره‌ی اعتبار ادعای شرکت تردید دارند.

شرکت رادیکال نومریکس مقاله‌ای فنی در وب‌سایت خود منتشر کرده و توضیح داده است که چگونه از یک ویروس مهندسی‌شده با کمک هوش مصنوعی برای مقابله با عفونت باکتریایی در انسان استفاده کرده است.

اگرچه ویروس‌ها معمولاً به‌عنوان عوامل بیماری‌زا شناخته می‌شوند، برخی از آن‌ها می‌توانند در درمان بیماری‌ها مفید باشند. گروهی از ویروس‌ها به نام «باکتریوفاژ» یا به‌اختصار «فاژ»، به‌طور اختصاصی باکتری‌ها را آلوده می‌کنند و بعضی از آن‌ها می‌توانند باکتری میزبان خود را از بین ببرند. استفاده از این ویروس‌ها برای مقابله با عفونت‌های باکتریایی، «فاژدرمانی» نام دارد و سابقه‌ی آن به بیش از یک قرن می‌رسد.

ویروس‌های طراحی‌شده از نوع باکتریوفاژ هستند که می‌توانند باکتری‌های مشخصی را هدف قرار دهند و برخی از آن‌ها را از بین ببرند

در روش فاژدرمانی، پژوهشگران تلاش می‌کنند فاژی پیدا کنند که بتواند باکتری عامل عفونت را هدف قرار دهد. برای مثال، اگر بیمار به عفونتی مقاوم در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها مبتلا باشد، ممکن است بتوان از فاژ مناسب برای مقابله با باکتری عامل بیماری استفاده کرد.

بااین‌حال، یافتن فاژ مؤثر همیشه آسان نیست؛ زیرا هر فاژ معمولاً فقط گروه مشخصی از باکتری‌ها را آلوده می‌کند. شناسایی ویروسی که بتواند باکتری موردنظر را هدف قرار دهد، ممکن است به آزمایش‌های متعدد نیاز داشته باشد.

رادیکال نومریکس ادعا می‌کند که با استفاده از هوش مصنوعی توانسته فرایند طراحی ویروس مناسب برای مقابله با عفونت را بهبود دهد. درواقع، هدف استفاده از هوش مصنوعی برای ساخت یا مهندسی ویروسی است که بتواند باکتری بیماری‌زا را هدف قرار دهد.

البته استفاده از هوش مصنوعی در این فرایند به معنای اثبات ایمنی یا اثربخشی ویروس تولیدشده نیست و عملکرد آن باید در آزمایش‌های علمی بررسی شود.

به‌گزارش نیویورک‌تایمز، رادیکال نومریکس برای این کار از مدل هوش مصنوعی خود با نام Omnii-1 استفاده کرده است. این مدل با داده‌های زیستی، از جمله اطلاعات مربوط به DNA و پروتئین‌ها، آموزش دیده و می‌تواند تغییراتی در ساختار ژنتیکی ویروس‌ها پیشنهاد دهد.

براساس گزارش فنی شرکت، پژوهشگران با استفاده از این مدل، نسخه‌هایی از باکتریوفاژها را طراحی کردند که برای مقابله با باکتری‌های مشخص مناسب باشند. سپس عملکرد ویروس‌های تولیدشده را در آزمایشگاه بررسی کردند.

در یکی از آزمایش‌ها، ترکیبی از فاژهای طراحی‌شده با هوش مصنوعی توانست نمونه‌ی باکتری مقاوم به آنتی‌بیوتیکِ گرفته‌شده از بیمار را در محیط آزمایشگاهی از بین ببرد. پس از این نتیجه، ترکیب ویروسی برای استفاده در درمان همان بیمار در اختیار پزشکان قرار گرفت.

درمان در چارچوب برنامه‌ای موسوم به «استفاده‌ی دلسوزانه» انجام شد؛ روشی که در آن، بیماران مبتلا به بیماری‌های جدی و فاقد گزینه‌های درمانی مناسب، ممکن است با مجوز نهادهای نظارتی به درمان‌های آزمایشی دسترسی پیدا کنند.

مسئولان شرکت اعلام کرده‌اند که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) مجوز استفاده‌ی آزمایشی از درمان را صادر کرده است. بااین‌حال، چنین مجوزی به معنای تأیید عمومی دارو یا اثبات موفقیت آن نیست.

مهم‌ترین ابهام ماجرا به وضعیت بیمار مربوط می‌شود. اگرچه آزمایش‌های اولیه از توانایی فاژهای طراحی‌شده در نابودکردن باکتری در محیط آزمایشگاهی حکایت دارند، هنوز نتیجه‌ی بالینی منتشرشده‌ای نشان نمی‌دهد که عفونت بیمار واقعاً درمان شده است.

رادیکال نومریکس از ارائه‌ی اطلاعات مربوط به روند درمان، وضعیت بیمار و هویت پزشکان خودداری کرده است و دلیل این تصمیم را حفاظت از حریم خصوصی بیمار و محرمانگی همکاری‌های بالینی عنوان می‌کند.

اریک نگوین، مدیرعامل رادیکال نومریکس، گفته است که شرکت قصد دارد یافته‌های خود را در آینده در قالب پژوهش‌های داوری‌شده منتشر کند. انتشار اطلاعات بالینی نیز به دریافت رضایت‌های لازم وابسته خواهد بود.

فاژدرمانی ممکن است چند روز یا چند هفته طول بکشد و پزشکان معمولاً باید بیماران را برای مدتی طولانی زیر نظر داشته باشند تا مشخص شود عفونت بازنگشته است.

استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی فاژهای متناسب با عفونت هر بیمار می‌تواند در آینده به ابداع درمان‌های شخصی‌سازی‌شده کمک کند؛ به‌ویژه برای عفونت‌هایی که به آنتی‌بیوتیک‌های رایج پاسخ نمی‌دهند. بااین‌حال، فعلاً دستاورد قابل‌استناد رادیکال نومریکس، طراحی فاژهای فعال در آزمایشگاه و استفاده‌ی آزمایشی از آن‌ها در یک بیمار است. موفقیت درمان، ایمنی آن و امکان استفاده‌ی گسترده از این روش همچنان نیازمند شواهد بالینی معتبر و بررسی مستقل هستند.