صمصامی، نماینده مجلس: افزایش قیمت کالاها بر اثر حذف ارز ترجیحی، مردم را شاکی کرد و به خیابان کشاند/ تحلیل غلط دولت و قالیباف، باعث ایجاد اعتراض در کشور شد/ با ادعای حذف رانت، رانتهای بسیار کلانی را برای عده قلیلی ایجاد کردند
حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با تأکید بر این که ریشه اعتراضات اخیر، اقتصادی بود، به دیدهبان ایران گفت: عامل اصلی ایجاد اعتراض ها تصمیمات این دو نفر آقایان پزشکیان و قالیباف و به معنای درست تر دولت و شخص قالیباف و مشاورانش به دنبال اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی بودند. یعنی نظر آنها این بود و الان هم همین را میگویند که ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی رانت است و ما باید این رانت را حذف کنیم و به مردم بدهیم.تصورشان این بود که با این روش، شرایط بهتر میشود؛ اما تحلیلشان غلط بود و این تحلیل غلط، منجر به ایجاد چنین اعتراض گسترده کشور شد. تحلیل دولت و شخص قالیباف غلط است و متأسفانه مشاورانی هم که در اطراف آنها قرار گرفتهاند، آنها هم تحلیل نادرست به این مقامات ارائه میکنند، وگرنه اگر واقعاً حذف ارز ترجیحی به معنای حذف رانت بود، چرا وقتی این ارز حذف شد، این همه گرانی در این کشور ایجاد شد؟ حذف رانت قاعدتاً باید موجب خرسندی جامعه شود و سفرههای مردم را بزرگتر کند، نه این که سفرهها را کوچکتر کند. این چه حذف رانتی بود که سفره مردم را کوچک کرد؟ من وقتی در مساجد و جاهای دیگر بین مردم میروم، آنها میگویند این چه حذف کردن رانتی بود که سفره ما را اینقدر کوچک کرد؟ اتفاقاً با ادعای حذف رانت، رانتهای بسیار کلانی را برای عده قلیلی ایجاد کردند؛ یعنی وقتی ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی را حذف کردند، خیلی از کسانی که این ارز را گرفته بودند، کالاهای خود را با قیمت ارز آزاد در بازار فروختند؛ مثلاً در روز اول اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی، همه روغنهایی که در بازار بود، از مغازهها جمع شد و مدتی بعد با قیمت بازار آزاد فروخته شد.
دیدهبان ایران؛ محمدحسین خودکار: اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی همزمان با اعتراضات دی ۱۴۰۴، از همان زمان آغاز این ناآرامیها با انتقاد برخی کارشناسان اقتصادی، نمایندگان مجلس و منتقدان دولت همراه بوده است. هرچند در آغاز این اعتراضات، این سیاست اقتصادی هنوز رسماً اجرا نشده بود و نخستین تجمعها در روز ۷ دی از سوی بازاریان در واکنش به نوسانات شدید نرخ ارز شکل گرفت و در روزهای بعد، اقشار دیگری نیز در اعتراض به افزایش قیمت دلار به معترضان پیوستند، اما در میانه این تحولات یعنی از تاریخ ۱۵ دی، دولت تصمیم به حذف ارز ترجیحی گرفت؛ اقدامی که باعث رشد محسوس قیمت کالاهای اساسی شد و برای برخی کالاها مثل روغن خوراکی، به بیش از سه برابر شدن نرخها انجامید.
دولت برای جبران اثر افزایش قیمتها بر زندگی مردم، طرح پرداخت ماهانه کالابرگ به ارزش یک میلیون تومان برای هر ایرانی را اجرا کرد. با این حال، ارزیابی بعضی کارشناسان اقتصادی و منتقدان دولت نشان میدهد که افزایش قیمت کالاهای اساسی و اقلام خوراکی از نخستین روز اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی به اندازهای قابل توجه بوده که این حمایتها نتوانسته است مانع کاهش محسوس قدرت خرید خانوارها و کوچک شدن سفره مردم شود. در چنین شرایطی بود که در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، تجمعات اعتراضی متعددی در شهرهای مختلف برگزار شد. هرچند در این تجمعات، اغلب شعارهای سیاسی مطرح شد، اما برخی منتقدان دولت معتقدند که شیوه و زمانبندی اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی در تشدید اعتراضات اخیر و پیامدهای خشونتبار آن، نقش داشت.
در همین زمینه، حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، روز پنجشنبه ۹ بهمن در همایش «عدالت، معیشت، ایران» به بررسی ریشههای اقتصادی اعتراضات دیماه پرداخت و از مخالفت پیشین خود با اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی سخن گفت. او در این باره، ماجرای گفتوگوی خود با رئیس مجلس، یک روز پیش از اعتراضات پنجشنبه ۱۸ دی را بازخوانی کرد و گفت: «روز چهارشنبه به جایگاه ریاست مجلس رفتم و به رئیس محترم مجلس گفتم که «چقدر به شما گفتم که این کار (حذف ارز ترجیحی) درست نیست. دیدی چه اتفاقی افتاد؟ دیدی چه تورمی درست شد؟» [قالیباف] هم پاسخ داد که «من این کار را کردم، با افتخار پشت آن میایستم و تا انتها میروم.» گفتم «پس مردم چی؟» [قالیباف] گفت «حرف مفت نزن، مزخرف نگو.» البته ما با کمال احترام، همیشه حرمت ایشان را داریم.»
صمصامی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جان باختن هزاران نفر در اعتراضات دیماه، اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی را در بروز این حوادث مؤثر دانست و خواستار پاسخگویی مسئولان مربوطه شد. او در این همایش تأکید کرد: «تمام کسانی که بانی این سیاست بودند و موجب شدند که این اتفاق رخ دهد، در خون این کشتهشدگان و شهدای ما شریک هستند و باید پاسخ بدهند. بنده در روز قیامت، یقه تمام کسانی که ما بارها گفتیم و گوش نکردند را خواهم گرفت. همه نطقهای من موجود است. در ۴ آذر [در صحن مجلس] نطق کردم و گفتم که اگر این اتفاق بیفتد (ارز ترجیحی حذف شود)، قیمتها این چنین میشود و نارضایتی اتفاق میافتد. آقای رئیس مجلس تو مقصری! آقای رئیسجمهور تو مقصری! تو باید به مردم پاسخگو باشی.»
در همین راستا درباره تأثیر مشکلات معیشتی انباشتهشده شهروندان در بروز نارضایتیهای اخیر و شکلگیری اعتراضات خیابانی، نقش اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی در تشدید اعتراضات دی ۱۴۰۴ و نقش رئیسجمهور، رئیس مجلس و سایر تصمیمگیران اقتصادی کشور در اجرای این سیاست، دیدهبان ایران با حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی و عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی گفتوگو کرده است.
مشروح گفتوگوی حسین صمصامی، نماینده مجلس دوازدهم با سایت دیدهبان ایران را در ادامه میخوانید؛
گفتوگویی که البته در آن، بخش قابل توجهی از پرسشها توسط مصاحبهشونده انجام شده است. در این گفتوگو، قسمتهای آبی، سوال ها و قسمتهای مشکی، صحبتهای صمصامی هستند.
حذف ارز ترجیحی و حذف دلار تالار اول باعث افزایش قیمتها شد
به نظر شما، اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی چه تأثیری در بروز اعتراضات دیماه داشت؟
هنوز خیلی از وقایع دیماه نگذشته است. اعتراضات ابتدا از بازار شروع شد، به نظر شما بهعنوان یک خبرنگار، اعتراضات بازار تهران برای چه بود؟
به نظر میرسد که نوسانات ارزی، عامل شروع اعتراضات بازار بود.
به نظر شما، نوسانات ارزی یک موضوع اقتصادی است یا خیر؟
بله، یک موضوع اقتصادی است.
بنابراین کسی نمیتواند بگوید که بازاریها، بدون دلیل مغازه خود را بستند و به خیابان آمدند و راهپیمایی کردند. اگر کسی چنین ادعایی کند، شما میپذیری؟
خیر، حتماً اعتراض بازاریان بیدلیل نبود.
بعد از این که راهپیمایی بازاریان انجام شد، دقیقاً چه زمانی ارز ترجیحی حذف شد؟
۱۵ دیماه.
بله، درست است. بنابراین حذف ارز ترجیحی بعد از راهپیمایی بازاریان بود. شما این موضوع را قبول داری؟
بله.
پس دقیقاً بعد از راهپیمایی بازاریان، ارز ترجیحی حذف شد. بعد از اجرای این سیاست نیز قیمتها افزایش یافت. البته دولت قبل از حذف ارز ترجیحی، یک کار دیگر هم کرد. تالار اول مرکز مبادله ارز را که قیمت دلار در آن حدود ۷۰ هزار تومان بود، حذف کرد و قیمت دلار در تالار دوم را به حدود ۱۱۹ تا ۱۲۰ هزار تومان رساند و کالاهای اساسی را به این تالار منتقل کرد. به نظر شما، این کار دولت، قیمتها را بالا برد یا نبرد؟
بله، در همان مقطع، قیمت دلار و همچنین اجناس ضروری مردم افزایش یافت.
بنابراین وقتی در آن مقطع مردم اعتراض کردند، اعتراض آنها اقتصادی بود یا نبود؟
دلخوری مردم، بیشتر ناشی از مسائل اقتصادی است
در این مقطع، اعتراض مردم اقتصادی بود.
به نظر شما مردم چرا به خیابان آمدند؟
این سؤال ما از شما است و میخواهیم تحلیل شما را بدانیم.
میخواهم بدانم که شما بهعنوان یک خبرنگار، فکر میکنی که چرا مردم به خیابان آمدند؟
بررسیها نشان میدهد که اغلب مردم دچار مشکلات اقتصادی هستند.
شما بروید از کسانی که به خیابانها آمدند، بپرسید که چرا آمدید و اعتراض کردید و ناراحتی شما از بابت چه بود.
حتماً بحث معیشتی هم مد نظر مردم قرار دارد.
درست است، بنابراین آیا کسی میتواند بگوید که بحث معیشتی مد نظر مردم نبوده است و معترضان بیدلیل دوست داشتند که به خیابان بیایند؟
البته برخی کارشناسان هم مسائل سیاسی را در اعتراضات دخیل میدانند.
به نظر شما، مسائل سیاسی یعنی چه؟
منظور، دلخوری مردم از کلیت سیستم است.
به نظر شما، چرا مردم از کلیت سیستم دلخور هستند؟
به نظر میرسد که ریشه این موضوع هم بیشتر مسائل معیشتی است.
فرض کن که منِ نوعی از سیستم دلخور هستم. دلخوری من برای چی است؟
احتمالاً دلخوری بیشتر مردم بهخاطر مشکلات معیشتی است.
چرا میگویی احتمالاً، آیا فکر میکنی این ماجرا بهخاطر حجاب بوده است؟
نه، اعتراضات اخیر بهخاطر حجاب نبود.
چه کسی گفته است که اعتراضات بهخاطر حجاب نبود؛ یعنی شما از کجا متوجه میشوی که این اعتراضات بهخاطر حجاب نبود؟
حداقل شکل این اعتراضات با اتفاقات سال ۱۴۰۱ فرق داشت؛ زیرا در اعتراضات اخیر، حرکتهای نمادین در مخالفت با حجاب در خیابانها انجام نشد.
پس اگر مسأله معترضان، حجاب نبود، چه چیزی مسأله آنها بود؟
بستگی دارد که درباره چه مقطعی از اعتراضات اخیر صحبت میکنیم. تا قبل از ۱۸ دی، اغلب شعارها اقتصادی بود، اما در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، بیشتر شعارهای سیاسی داده شد.
حتی اگر مردم ناراحت و عصبانی بودند هم این عصبانیت بهخاطر مسائل اقتصادی بود. بنابراین ریشه اعتراضات اخیر، اقتصادی بود. ما نمیتوانیم این مسأله را منکر شویم. الان یک کارگر چقدر حقوق میگیرد؟
جوانانی که به خیابان میآیند، از مشکلات اقتصادی دلچرکین هستند
ماهانه ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان.
فرض کنیم که آن کارگر، یک پسر جوان مجرد باشد. آیا این فرد با این حقوق، میتواند ازدواج کند؟
خیر.
آیا این جوان با این حقوق میتواند یک خانه بخرد؟
قطعاً نه. حتی اگر چندین سال کار کند و همه درآمدش را پسانداز کند هم نمیتواند خانه بخرد.
آیا این جوان با این حقوق میتواند یک خانه اجاره کند؟
نه، چون تقریباً همه حقوق او برای اجاره خانه میرود.
آیا این جوان با این حقوق میتواند یک یخچال فریزر یا یک اجاق گاز یا لوازم خانگی دیگر بخرد؟
نه اصلاً.
اگر این جوان شخصی را برای ازدواج پیدا کند، آیا با این حقوق میتواند برای همسرش یک سرویس طلا بخرد؟
قطعاً نه.
چرا نمیتواند؟
چون هر گرم طلا بیش از ۱۸ میلیون تومان است.
درست است. بنابراین وقتی این جوان بخواهد یک سرویس خیلی کوچک بخرد و این سرویس تنها ۱۰ گرم وزن داشته باشد، بازهم باید بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان هزینه کند. بنابراین این جوان باید حدود یک سال کار کند و چیزی هم نخورد و هیچ خرجی هم نکند، تا بتواند یک سرویس طلا بخرد. تازه به شرط این که قیمت طلا در طول یک سال ثابت بماند که معلوم نیست این اتفاق بیفتد.
دقیقاً همینطور است.
آن وقت، این جوان وقتی میبیند که نمیتواند خانه بخرد یا حتی اجاره کند، لوازم منزل تهیه کند، مقدمات ازدواج را فراهم کند و در نهایت، ازدواج کند و تشکیل خانواده بدهد، آیا ناراحت و عصبانی نمیشود؟
طبیعتاً خیلی از جوانان از این موضوع عصبانی هستند.
خب حالا اگر کسی پیدا شود که بگوید این سیستم مشکل دارد و باید به خیابان برویم و اعتراض کنیم، آیا جوانانی که به خیابان میروند، ته دل خودشان از مسائل اقتصادی دلچرکین نیستند؟
بله، بیشتر مردم همینطور هستند.
پس مشخص میشود که مشکل اصلی مردم، مسائل اقتصادی است.
مردم در نتیجه افزایش قیمتها شاکی شدند و بخشی از آنها به خیابان آمدند
یعنی به نظر شما، ریشه اصلی اعتراضات اخیر، مسائل اقتصادی بود؟
شما خبرنگار هستی و با مردم صحبت کن و ببین که مردم چه میگویند. من شخصاً مدام در جمع مردم هستم. چند روز پیش یک مسجد در محله شهید محلاتی بودم، روز قبل از آن در یک مسجد دیگر در جنوب تهران و روزهای قبل از آن هم در جاهای مختلف با اقشار گوناگون بودم. من مردم را میبینم و نظر آنها را میشنوم. الان یک خانواده سه نفره، ماهانه چقدر کالابرگ میگیرد؟
ماهانه ۳ میلیون تومان.
خب به نظر شما این ۳ میلیون تومان کالابرگ، خانوادههای ما را راضی میکند؟
قطعاً نه، چون این مبلغ تنها هزینه چند وعده غذایی یک خانواده میشود.
خب ماهانه ۳ میلیون تومان بهصورت رایگان در قالب کالابرگ در حساب خانوادهها میریزند، چرا بازهم ناراضی هستند؟
چون قیمت کالاها بسیار بالاتر رفته است.
دقیقاً همینطور است. بنابراین کسی که اینطور صحبت میکند که اعتراضات اخیر ریشه اقتصادی نداشت، یا موضوع را نمیفهمد یا میخواهد خودش را به نفهمی بزند. چنین شخصی، میانهای با مردم ندارد و هیچ احساسی نسبت به زندگی مردم و سفره مردم ندارد.
شما خبرنگار هستی، باید بین مردم بروی و ببینی که مردم چه میگویند. من خودم همیشه خریدهایم را از میدان میوه و ترهبار انجام میدهم. یعنی در صف ترهبار میایستم تا ببینم که مردم چه میگویند. وقتی با مردم صحبت میکنم، میبینم که مردم شاکی هستند. هرجا که رفتم با مردم صحبت کردم، از آنها پرسیدهام آیا از این که ماهانه یک میلیون تومان کالابرگ به شما میدهند، راضی هستید؟ همه میگویند، نه. چرا؟ برای این که قیمت کالاها اینطور بالا رفته است. چون دولت چند اقدام انجام داده، هم ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی را حذف کرده و هم ارز ۷۰ هزار تومانی تالار اول را حذف کرده است.
این اقدامات، تأثیر خود را روی قیمت کالاها گذاشت. در نتیجه این اتفاقات نیز مردم شاکی شدند. بعد هم بخشی از مردم به خیابان آمدند. البته ضدانقلاب هم از این مسأله سوءاستفاده کرد و اغتشاش ایجاد کرد و جوانهای ما شهید شدند. بعد هم دشمن در این ماجرا کشتهسازی کرد. سپس دشمن پرونده این ماجرا را به کمیته حقوق بشر سازمان ملل برد تا قطعنامه علیه ایران صادر شود. وقتی هم که قطعنامه صادر شد، دشمن به سمت ایران لشکرکشی کرد. مجموعه این اتفاقاتی که رخ داد، سلسلهوار به یکدیگر مرتبط است. الان هم دشمن ما یعنی آمریکا در این مرحله قرار دارد که اجماع خود را علیه ما در دنیا تکمیل کند و برای این منظور میخواهد از حربه مذاکره استفاده کند. البته همزمان با مذاکرات، گارد خود را هم نسبت به کشور ما سفتتر میکند تا ضربهپذیری خود را کمتر کند و نقاط ضعف خود را پوشش بدهد. چنین ماجرایی علیه ایران رخ داده است.
شما و سایر خبرنگاران باید با استفاده از اسناد و مدارک و با مصاحبههایی که با مردم انجام میدهید، نشان بدهید که چرا این اعتراضات رخ داد و ریشههای اصلی آن را بررسی کنید.
باید مردم را به آرامش دعوت کنیم و به آنها بگوییم که مطالبات شما را در مجلس دنبال میکنیم
ما هم با مردم صحبت میکنیم و هم با کارشناسان. اکنون هم با شما بهعنوان عضو کمیسیون اقتصادی مجلس و یک نظریهپرداز اقتصادی گفتوگو میکنیم.
اشکال ندارد. من نظر خودم را میگویم. ولی با چهار نفر از مردم عادی هم مصاحبه کنید.
اتفاقاً ما در دیدهبان ایران، گاهی مصاحبههای مردمی هم انجام میدهیم. مثلاً خبرنگار ما در اواخر آذرماه، یک مصاحبه مردمی تصویری به مناسبت شب یلدا انجام داد. مردم در آن مصاحبه میگفتند که آجیل برایشان تبدیل به یک کالای لوکس شده و حتی خرید میوههای ساده هم برای خیلیها دشوار است و نمیتوانند در شب یلدا یک مهمانی بگیرند.
اکنون دوباره با مردم صحبت کنید. اگر با مردم صحبت کنید، خودتان متوجه میشوید که اعتراضات اخیر، ریشه اقتصادی داشت. مصاحبههای مردمی میتواند یک سند باشد، زیرا خود مردم بهترین سند هستند. واقعیت را آن پیرزنی به شما خواهد گفت که درآمدش کفاف هزینههای زندگیاش را نمیدهد. یا آن جوانی که میخواهد ازدواج کند، اما نمیتواند.
البته خیلی از مردم برای اعتراض کردن به خیابان نمیآیند و اعتراض خودشان را به روش مدنی و از راهکارهای صحیح دنبال میکنند. ما باید مردم را به آرامش دعوت کنیم و به آنها بگوییم که مطالبات شما را در مجلس دنبال میکنیم و شما هم به خیابان نیایید، چون اگر مردم به خیابان بیایند، دشمن از این شرایط سوءاستفاده میکند.
این صحبت که مسائل اقتصادی در اعتراضات دیماه نقش داشت، کاملاً قابل پذیرش است. اما به نظر شما، چرا با وجود این مسأله، شاهد آن بودیم که بخصوص در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، افرادی که به خیابان آمدند، شعارهای سیاسی دادند و اتفاقات تندتری هم نسبت به دورههای قبلی اعتراضات رخ داد؟
منظور شما از اعتراضات تند چیست؟
در اعتراضات اخیر، شاهد شعارهای متعدد مردم علیه ساختار بودیم.
این مسأله دلیل خودش را دارد. دلیل آن هم این است که مردم خشمگین هستند و به خیابان آمدند، در واقع، معترضان اعتراضات بهحقی داشتند، اما دشمن از اعتراضات سوءاستفاده کرد. اکنون هم ضدانقلاب در حال نهایت بهرهبرداری از این ماجرا است.
با ادعای حذف رانت، رانتهای بسیار کلانی را برای عده قلیلی ایجاد کردند
شما در همایش «عدالت، معیشت، ایران»، مشخصاً از اقدامات اطرافیان قالیباف نام بردید و حتی گفتید که آنها هم در خونهای ریختهشده شریک هستند. چرا چنین نظری دارید؟
به این دلیل که این دو نفر آقایان پزشکیان و قالیباف و به معنای درست تر دولت و شخص قالیباف و مشاورانش به دنبال اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی بودند. یعنی نظر آنها این بود و الان هم همین را میگویند که ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی رانت است و ما باید این رانت را حذف کنیم و به مردم بدهیم.تصورشان این بود که با این روش، شرایط بهتر میشود؛ اما تحلیلشان غلط بود و این تحلیل غلط، منجر به ایجاد چنین اعتراض گسترده کشور شد.
تحلیل دولت و شخص قالیباف غلط است و متأسفانه مشاورانی هم که در اطراف آنها قرار گرفتهاند، آنها هم تحلیل نادرست به این مقامات ارائه میکنند، وگرنه اگر واقعاً حذف ارز ترجیحی به معنای حذف رانت بود، چرا وقتی این ارز حذف شد، این همه گرانی در این کشور ایجاد شد؟ حذف رانت قاعدتاً باید موجب خرسندی جامعه شود و سفرههای مردم را بزرگتر کند، نه این که سفرهها را کوچکتر کند. این چه حذف رانتی بود که سفره مردم را کوچک کرد؟ من وقتی در مساجد و جاهای دیگر بین مردم میروم، آنها میگویند این چه حذف کردن رانتی بود که سفره ما را اینقدر کوچک کرد؟
اتفاقاً با ادعای حذف رانت، رانتهای بسیار کلانی را برای عده قلیلی ایجاد کردند؛ یعنی وقتی ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی را حذف کردند، خیلی از کسانی که این ارز را گرفته بودند، کالاهای خود را با قیمت ارز آزاد در بازار فروختند؛ مثلاً در روز اول اجرای سیاست حذف ارز ترجیحی، همه روغنهایی که در بازار بود، از مغازهها جمع شد و مدتی بعد با قیمت بازار آزاد فروخته شد. این اتفاق درباره بسیاری از کالاهای دیگر هم رخ داد. این شرایط به دلیل اجرای بد سیاست توسط سیاستگذار، پیش آمد. بنابراین مشاهده کردیم که با ادعای حذف رانت، هزاران میلیارد رانت برای عدهای معدود ایجاد کردند و این کار، یک اشتباه بزرگ بود.
منبع: دیدهبان ایران