روایت دهروزه خبرنگاران از اجلاس بریکس؛از دهلی، آگرا و بمبئی تا بورس و شبکه پرداخت هند
نزدیک به ۶۰ خبرنگار از بیش از ۳۰ کشور عضو، شریک و مدعو بریکس، در سفری دهروزه از دهلینو، آگرا و بمبئی بازدید کردند؛ سفری که همزمان با هجدهمین اجلاس سران بریکس برگزار شد اما هدف آن فقط پوشش سخنرانی رهبران سیاسی نبود.
دیدبان ایران؛بسیم لاله، خبرنگار اعزامی دیدهبان ایران به هند:
نزدیک به ۶۰ خبرنگار از بیش از ۳۰ کشور عضو، شریک و مدعو بریکس، در سفری دهروزه از دهلینو، آگرا و بمبئی بازدید کردند؛ سفری که همزمان با هجدهمین اجلاس سران بریکس برگزار شد اما هدف آن فقط پوشش سخنرانی رهبران سیاسی نبود. وزارت امور خارجه هند کوشیده بود مجموعهای از تاریخ، فرهنگ، زیرساخت، مدیریت شهری، اقتصاد دیجیتال و ظرفیتهای فناورانه این کشور را در برابر خبرنگاران خارجی قرار دهد. برنامه بازدید از تاجمحل، ائتلاف زیرساختهای تابآور در برابر بلایا، بورس بمبئی، شرکت ملی پرداخت هند، شهرداری بمبئی، شهرک سینمایی و شماری از مراکز تاریخی و فرهنگی را دربر میگرفت.
این سفر از شام استقبال وزارت امور خارجه هند در نهم سپتامبر آغاز شد و تا هجدهم سپتامبر ادامه یافت. برنامهها فشرده بود؛ تا جایی که اعلام ساعت ۶:۱۵ صبح برای حرکت به سوی آگرا، به شوخی میان خبرنگاران تبدیل شد. «جاب بوایر»، خبرنگار اوگاندایی روزنامه دیلیمانیتور، در گزارش خود حتی به پیام بسیم لاله در گروه خبرنگاران اشاره کرد که پرسیده بود این برنامه «تور بازدید است یا خدمت سربازی؟»؛ شوخیای که در نهایت به مقدمه روایت او از سفر بیش از ۲۰۰ کیلومتری تا تاجمحل تبدیل شد.
هند را نمیتوان فقط با چین مقایسه کرد
نخستین تصویری که از هند در ذهن بسیاری از خبرنگاران باقی ماند، تنوع مهارناشدنی این کشور بود؛ کشوری که در یک خیابان آن میتوان زنی با ساری سنتی، یک جوان نسل «زد» با لباس غربی، یک راهب جین، یک مسلمان و یک شهروند سیک را دید. جشنهای گانش و دیوالی، آیینهای اسلامی، مسیحی و دیگر سنتهای مذهبی، بخشی از تقویم اجتماعی کشوری هستند که بیش از آنکه یک جامعه یکدست باشد، مجموعهای از ملتها، زبانها و شیوههای زندگی است.
مقایسه هند با چین در گفتوگوهای خبرنگاران بارها تکرار شد. چین از نظر نظم شهری، سرعت احداث زیرساخت و تمرکز در تصمیمگیری، تصویری منسجمتر ارائه میکند؛ اما هند میخواهد نشان دهد که توسعه را در دل یک دموکراسی پرجمعیت، پرصدا و متکثر پیش میبرد. این مسیر بینظمی، کندی و نابرابریهای خود را دارد، اما در مقابل، انعطاف اجتماعی و امکان همزیستی گروههای متفاوت را نیز ایجاد کرده است.
یکی از پیامهای ثابت مقامهای هندی در این سفر آن بود که تنوع دینی یا عقیدتی نباید موجب محروم ماندن یک ایالت یا شهر از برنامههای آموزشی و توسعهای شود. مشاهدات میدانی نیز نشان میداد که آموزش، خدمات دیجیتال و پروژههای عمرانی در نقاط مختلف کشور بهعنوان ابزار پیوند ملی تعریف شدهاند؛ هرچند فاصله طبقاتی و نابرابری میان مناطق، همچنان یکی از واقعیتهای آشکار هند است.
کشمیر؛ پرسشی که با توسعه پاسخ داده میشود
موضوع کشمیر در حاشیه گفتوگوها نشان داد که تنوع هند فقط یک مسئله فرهنگی نیست و در نقاطی با امنیت، سیاست و مناقشه تاریخی گره خورده است. روایت رسمی دهلینو بر یکپارچگی سرزمینی، مقابله با تروریسم و توسعه زیرساخت و آموزش در کشمیر تأکید دارد؛ در مقابل، شماری از خبرنگاران خارجی همچنان درباره ابعاد سیاسی، امنیتی و حقوق شهروندی این مناقشه پرسش داشتند.
این سفر نمیتوانست اختلاف روایتها درباره کشمیر را حل کند، اما نشان داد دولت هند میکوشد ادعای حاکمیت خود را با گسترش راه، دانشگاه، خدمات عمومی و دسترسی دیجیتال همراه کند. به بیان دیگر، پاسخ دهلی به مسئله کشمیر فقط امنیتی نیست؛ هند میخواهد توسعه را نیز به بخشی از استدلال سیاسی خود تبدیل کند.
ایران و ائتلاف زیرساختهای تابآور
بازدید از ائتلاف زیرساختهای تابآور در برابر بلایا یا CDRI، یکی از بخشهای تخصصی سفر بود. این نهاد بینالمللی مستقر در دهلی بر مقاومسازی شبکههای آب، برق، حملونقل و ارتباطات در برابر زلزله، سیل، توفان و آثار تغییرات اقلیمی تمرکز دارد.
«آمیت پروتی»، مدیرکل CDRI، در گفتوگو با خبرنگار اعزامی دیدهبان ایران گفت تجربه ایران در مقابله با زلزله، تنش آبی، گردوغبار، تدوین مقررات ساختمانی و مدیریت منابع آب میتواند برای دیگر کشورها ارزشمند باشد. به گفته او، همکاری یا عضویت ایران در این ائتلاف، امکان انتقال متقابل این تجربهها را فراهم میکند.
اهمیت این بازدید در آن بود که هند، بریکس را صرفاً مجموعهای از جلسات سیاسی معرفی نمیکرد. دهلی میخواست نهادهایی مانند CDRI را به نمونهای از همکاری عملی کشورهای جنوب جهانی تبدیل کند؛ همکاریای که نتیجه آن باید در ایمنی شهرها و زیرساختهای روزمره مردم دیده شود.
آگرا؛ قدرت نرم در قالب مرمر
تاجمحل برای خبرنگاران فقط یک جاذبه گردشگری نبود. این بنا بخشی از قدرت نرم هند و نشانهای از پیوند تاریخی شبهقاره با ایران و آسیای مرکزی است. واژگان فارسی، معماری دوره گورکانی و روایت زندگی شاهجهان و ممتازمحل، برای خبرنگاران ایرانی، ازبک و دیگر کشورهای منطقه آشناتر از آن بود که صرفاً یک اثر خارجی تلقی شود.
گزارش خبرنگار اوگاندایی از این بازدید بیشتر از سیاست، بر تجربه انسانی سفر، معماری و داستان عشق پشت بنای تاجمحل متمرکز بود. همین تفاوت زاویه نشان میداد هر خبرنگار، هند را از دریچه تاریخ و دغدغههای جامعه خود بازخوانی میکند.
بمبئی؛ جایی که روایت توسعه عملی میشود
اگر دهلی مرکز سیاست هند بود، بمبئی ویترین اقتصاد و مدیریت شهری آن به شمار میرفت. در شهرداری بمبئی، خبرنگاران با سامانههای هشدار سریع، ارزیابی چندمخاطرهای، مدیریت سیلاب و برنامه اقدام اقلیمی این کلانشهر آشنا شدند. مسئولان شهرداری گفتند جمعیت حاضر در بمبئی طی ساعات روز به حدود ۲۰ میلیون نفر میرسد و شهر برای کاهش خطر سیلاب، توسعه حملونقل پایدار و دستیابی به انتشار خالص صفر تا سال ۲۰۵۰ برنامهریزی کرده است.
در بورس بمبئی نیز اعلام شد حدود ۲۵۰ میلیون حساب سرمایهگذاری، ۱۳ هزار سرمایهگذار نهادی خارجی و دهها صندوق سرمایهگذاری در این بازار فعالیت دارند. مسئولان بورس سه مسیر تأسیس شرکت تابعه هندی و عرضه اولیه، انتشار رسید سپرده هندی و ورود از مسیر مرکز مالی «گیفتسیتی» را برای شرکتهای خارجی تشریح کردند. گزارش رسانه مالزیایی حاضر در سفر نیز بخش عمدهای از روایت خود را به همین مسیرهای جذب سرمایه و پیوندهای مالی اختصاص داد.
در شرکت ملی پرداخت هند، موفقیت سامانه UPI مهمترین موضوع ارائه بود. بر اساس رقم اعلامشده در جلسه، این شبکه در اوت ۲۰۲۶ بیش از ۲۴.۵ میلیارد تراکنش را پردازش کرده بود. با این حال، پرسش خبرنگار اعزامی دیدهبان ایران درباره امنیت اتصال پرداختهای روزمره به دادههای هویتی و بیومتریک، وجه دیگری از این دستاورد را مطرح کرد. مسئولان NPCI توضیح دادند که اطلاعات بیومتریک در اختیار سازمان هویت دیجیتال هند، UIDAI، است و نه این شرکت؛ اما درباره مسئولیت نهایی در صورت انجام تراکنش غیرمجاز، پاسخ روشنی ارائه نشد.
حضور یک مدیر ایرانی در هتل سنترجیس و یک مدیر برزیلی در مجموعه بندری بمبئی نیز تصویر دیگری از این شهر ارائه میکرد: بمبئی فقط پایتخت مالی هند نیست، بلکه محل تلاقی نیروی انسانی و سرمایهای است که از نقاط مختلف جهان وارد این اقتصاد شدهاند.
هر کشور، یک روایت متفاوت از هند
مرور گزارشهای منتشرشده نشان میدهد خبرنگاران هر کشور بخشی از سفر را برجسته کردهاند که با اولویتهای ملی آنها تناسب بیشتری داشت. روزنامه الدستور مصر حضور خبرنگاران الدستور، الاهرام العربی و الوفد را در همین تور تأیید کرد. در بازتابهای مصری، موضوعاتی مانند توازن راهبردی، تجارت، انرژی، نقش کانال سوئز و تبدیل همکاری سیاسی به پروژههای اقتصادی اهمیت بیشتری داشت.
رسانههای اماراتی بر تجارت، سرمایهگذاری، زنجیرههای تأمین و اقتصاد دیجیتال تمرکز کردند؛ نگاهی عملگرایانه که بریکس را نه یک جبهه ایدئولوژیک، بلکه بستری برای توسعه بازار و اتصال مالی میبیند. در نیجریه، هدف بازگرداندن تجارت با هند به سطح ۱۵ میلیارد دلار، جذب سرمایه، ایجاد اشتغال، انتقال مهارت و عبور از صادرات مواد خام به سوی تولید داخلی برجسته شد.
در رسانههای اتیوپیایی، پرسش اصلی این بود که آیا همبستگی جنوب جهانی میتواند به سرمایه، فناوری، توان تولیدی و نهادهای مالی واقعی تبدیل شود یا نه. یکی از تحلیلهای منتشرشده تأکید داشت که افزایش تعداد اعضای بریکس بهتنهایی کافی نیست و اعتبار این مجموعه به توان آن برای ایجاد سرمایهگذاری، انتقال فناوری و فرصتهای توسعهای وابسته است.
در بازتابهای ازبکستان و قرقیزستان، اتصال آسیای مرکزی به هند، دیجیتالیشدن، مواد معدنی راهبردی، روابط منطقهای و پیوند بریکس با مفهوم همکاری جنوب جهانی پررنگتر بود. رسانه ازبک «دونیو» روابط دهلی و تاشکند را در حال عبور از نزدیکی تاریخی به سوی «وابستگی متقابل راهبردی» توصیف کرد. رسانه ملی قرقیزستان نیز اجلاس دهلی را در امتداد همکاریهای جنوب جهانی و تحولات سازمان همکاری شانگهای تحلیل کرد.
در رسانههای لبنانی، جنگهای غرب آسیا، ایران، تحریمهای یکجانبه و نقش بریکس در مهار یکجانبهگرایی جای بیشتری داشت؛ بازتابی طبیعی از دغدغههای منطقهای جامعهای که سیاست خارجی را از دریچه بحرانهای امنیتی و اقتصادی خاورمیانه دنبال میکند.
بریکس؛ فرصت است، نه معجزه
سفر خبرنگاران خارجی، نمونه موفقی از دیپلماسی عمومی هند بود. دهلی توانست در کنار اجلاس سیاسی، تصویری از تمدن، فناوری، بازار سرمایه، مدیریت شهری و جامعه متکثر خود ارائه کند. با این حال، یک سفر سازمانیافته—even اگر دقیق و پربار باشد—نمیتواند بهتنهایی کارآمدی بریکس را اثبات کند.
برای ایران، موفقیت بریکس نه با تعداد نشستها و عکسهای گروهی، بلکه با توان این مجموعه در کاهش اثر تحریمهای یکجانبه، گسترش تجارت با ارزهای ملی، ایجاد شبکه قابلاعتماد پرداخت فرامرزی و اجرای پروژههای مشترک در حملونقل، انرژی و زیرساخت سنجیده خواهد شد. در عین حال، بریکس یک ناتوی شرقی یا ائتلاف نظامی ضدغربی نیست و اعضای آن نیز درباره همه بحرانهای جهانی موضع یکسانی ندارند.
آنچه از دهلی تا بمبئی دیده شد، نه هند بینقص روایتهای تبلیغاتی بود و نه هند فقیر و درمانده کلیشههای قدیمی. هند کشوری است با دستاوردهای بزرگ و تناقضهای بزرگتر؛ سرزمینی که نظم چین را ندارد، اما توانسته تنوعی شبیه سازمان ملل متحد را در مرزهای یک کشور حفظ کند. شاید مهمترین نتیجه این سفر نیز همین باشد: همانگونه که هر خبرنگار از هند روایت متفاوتی نوشت، هر عضو بریکس نیز انتظار متفاوتی از این مجموعه دارد. آینده بریکس به آن بستگی دارد که آیا میتواند این تکثر را از سطح بیانیهها به همکاریهای قابل لمس برای مردم منتقل کند یا خیر.