از ارتفاعات علی الطاهر چه می‌دانیم؟ / دژی با سرنوشت عجیب در لبنان

 جغرافیای طبیعی و توپوگرافی: دیده‌بان طبیعی جنوب

بلندی‌های علی‌الطاهر که در ادبیات نظامی با عنوان زنجیره ارتفاعات علی‌الطاهر-الدبشه-الطهره نیز یاد می‌شود، منطقه‌ای کوهستانی و مرتفع در استان نبطیه است. این رشته‌کوه با میانگین ارتفاعی بین ۶۰۰ تا ۶۵۵ متر از سطح دریا، به عنوان ارتفاع مسلط منطقه‌ای عمل می‌کند.

 این بلندی‌ها دقیقا در شمال رودخانه لیطانی و در محدوده بین دو شهرک کلیدی «کفر تبنیت» در شرق و «نبطیه فوقا» در غرب قرار گرفته‌اند. طول این زنجیره تپه‌ای حدود ۳ کیلومتر و عرض آن نزدیک به ۱.۵ کیلومتر است.

به دلیل توپوگرافی خاص منطقه، کسی که بر قله علی‌الطاهر مستقر باشد، اشراف بصری ۱۸۰ درجه و بدون مانع بر تمامی محورهای زیر دارد:

• شهر نبطیه: تمام محله‌ها، ورودی‌ها و راه‌های اصلی این شهر، که مرکز اداری و اقتصادی جنوب لبنان است، زیر دید مستقیم و آتش سبک و سنگین قرار می‌گیرد.
• اقلیم‌التفاح و جبل‌ریحان: ارتفاعات شمالی و منطقه‌ای که به عنوان عقبه استراتژیک نیروهای مقاومت شناخته می‌شود.
• حوضه لیطانی و قلعه شقیف: خطوط مواصلاتی منتهی به قلعه تاریخی بوفور (شقیف) و گذرگاه‌های اصلی رودخانه لیطانی.

 اهمیت راهبردی و ابعاد دکترین نظامی

 ارزش استراتژیک این منطقه در چند محور کلیدی طبقه‌بندی می‌شود:

• سپر دفاعی شهر نبطیه: علی‌الطاهر به عنوان خط دفاعی اول برای ممانعت از پیشروی هرگونه ستون زرهی یا پیاده به سمت قلب استان نبطیه عمل می‌کند. سقوط یا تسلط بر آن، دفاع از شهر نبطیه را از نظر نظامی غیرممکن یا فوق‌العاده هزینه‌بر می‌سازد.
• برتری دیده‌بانی کلاسیک بر فناوری: گرچه در نبردهای مدرن امروزی پهپادها، رادارها و ماهواره‌ها نقش دیده‌بانی را ایفا می‌کنند، اما تجربه نشان داده است که استقرار نیروهای دیده‌بانی، ثبت گرا و سامانه‌های هدایت موشکی در یک موقعیت ثابت کوهستانی، ثبات و کیفیتی غیرقابل جابه‌جایی به آتش پشتیبانی می‌دهد.
• کنترل شریان‌های مواصلاتی: جاده‌های اصلی که استان صور و مرزهای جنوبی را به منطقه اقلیم‌التفاح و در نهایت به بقاع و بیروت متصل می‌کنند، از پای این ارتفاعات می‌گذرند. کنترل آتش بر علی‌الطاهر به معنای توانایی قطع کامل امدادرسانی، خطوط تسلیحاتی و پشتیبانی منطقه‌ای است.

 سابقه تاریخی: سال‌های ۱۹۸۲ تا ۲۰۰۰ (دوران اشغال و نماد مقاومت)

بررسی سوابق تاریخی این نقطه نشان می‌دهد که چرا تا این حد حساسیت‌برانگیز است. پس از تهاجم سراسری ارتش اسرائیل به لبنان در سال ۱۹۸۲ و ایجاد منطقه به‌اصطلاح نوار امنیتی در جنوب، بلندی‌های علی‌الطاهر به هسته مرکزی ساختار پدافندی اسرائیل و ارتش متحدش (ارتش جنوب لبنان - SLA به فرماندهی آنتوان لحد) تبدیل شد.

ارتش اسرائیل با حفر سنگرهای عمیق بتنی، دکل‌های دیده‌بانی چندطبقه، دوربین‌های حرارتی دید در شب و سامانه‌های راداری، این تپه‌ها را به دژی به‌ظاهر «تسخیرناپذیر» تبدیل کرد. پایگاه‌های «علی‌الطاهر» و «الدبشه» دو قلعه متداخل بودند که از یکدیگر پشتیبانی آتشی می‌کردند. در طول دهه ۱۹۹۰ میلادی، این زنجیره کوهستانی به صحنه عملیات‌های مقاومت لبنان تبدیل شد. حزب‌الله لبنان بارها با نفوذ از میان میادین مین و زیر آتش سنگین، به پایگاه‌های علی‌الطاهر و الدبشه حمله کرد.

 در ماه مه سال ۲۰۰۰، هنگامی که نیروهای اسرائیلی و نیروهای SLA تحت فشار ضربات پی‌درپی مجبور به تخلیه شتاب‌زده جنوب لبنان شدند، پایگاه‌های علی‌الطاهر و الدبشه از اولین مواضعی بودند که توسط نیروهای مقاومت فتح شدند و تصاویر برافراشته شدن پرچم بر روی برج‌های دیده‌بانی آن، به نمادی از پایان اشغال ۱۸ ساله جنوب لبنان بدل شد.

 چرا اسرائیل به دنبال این منطقه است؟

در تحولات جنگ‌های اخیر و احتمال دگرگونی در آرایش نظامی شمال مرزها، توجه مجدد ارتش اسرائیل به این ارتفاعات دلایل تاکتیکی و راهبردی مستقیمی دارد: از آنجا که علی‌الطاهر در شمال رودخانه لیطانی واقع شده است، هرگونه تحرک، پیشروی یا انهدام تأسیسات در این منطقه توسط اسرائیل به معنای عبور از محدوده حائل سنتی و قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل است.

همچنین ساختار کوهستانی و سنگلاخی علی‌الطاهر در طول دو دهه گذشته، محل مناسبی برای ساخت شهرک‌های زیرزمینی، سیلوهای پرتاب موشکی و تونل‌های تاکتیکی حزب‌الله بوده است. تصرف یا تسلط بر زمین، این امکان را به نیروهای مهندسی نظامی می‌دهد که دسترسی مستقیم به این شبکه پیدا کرده و آن را منهدم کنند.

تسلط بر این ارتفاعات به اسرائیل اجازه می‌دهد خط آتش خود را به عمق بیشتری در خاک لبنان ببرد و منطقه نبطیه را از یک مرکز منطقه‌ای دفاعی، به یک منطقه تحت کورسوی آتش‌باری مستقیم تبدیل کند.