ماجرای سیاسیترین زلزله ایران؛ در طبس چه اتفاقی افتاد؟
زمینلرزه طبس، زمینلرزهای بود به شدت ۷٫۸ ریشتر که در ساعت ۱۹:۳۶ روز شنبه ۲۵ شهریور سال ۱۳۵۷ هجری شمسی، و در عمق ۱۰ کیلومتری زمین رخ داد و شهر طبس و روستاهای مجاور آن را ویران کرد. این زمین لرزه قدرتمندترین زلزله ای است که تا به حال در تاریخ ایران ثبت گردیده. کشتههای این زلزله را بین ۱۵۰۰۰ تا ۲۵۰۰۰ نفر اعلام کردهاند. این در حالی است که به علت شدت تخریب ساختمانها و شدت زیاد زمین لرزه بسیاری از اجساد هرگز پیدا نگشتند.
به گزارش سایت دیدبان ایران، زلزله طبس با بزرگای ۷.۴، تنها هشت روز پس از حادثه «جمعه سیاه» در میدان ژاله تهران و در شرایطی رخ داد که حکومت نظامی برقرار بود و اعتراضات علیه حکومت پهلوی شدت گرفته بود. در چنین شرایطی، واکنش دولت به یک فاجعه طبیعی بزرگ، ناگزیر تحت تأثیر فضای سیاسی آن روز قرار گرفت.
زارع میگوید پس از زلزله، در کنار اقدامات دولت و ارتش، گروههای مختلف اجتماعی و سیاسی نیز برای امدادرسانی وارد منطقه شدند. به گفته او، نیروهای مذهبی، دانشجویان، گروههای چپگرا و شبکههای مردمی، بخشی از فعالیتهای امدادی را خارج از سازوکارهای رسمی دنبال کردند.
در این میان، شبکههای روحانیت از ظرفیت مساجد، حوزههای علمیه و کمکهای بازاریان برای جمعآوری و انتقال کمک به زلزلهزدگان استفاده کردند. گروههای چپگرا و دانشجویی نیز در عملیات جستوجو، آواربرداری و توزیع اقلام امدادی مشارکت داشتند.
گروههای مخالف حکومت، امدادرسانی را به عرصهای برای نشان دادن ظرفیت سازماندهی اجتماعی آنان تبدیل کرد. در مقابل، رسانههای رسمی بیشتر بر اقدامات دولت و ارتش در انتقال نیرو و تجهیزات و رسیدگی به زلزلهزدگان تمرکز داشتند.
در چنین فضایی، زلزله طبس از یک بحران طبیعی فراتر رفت و به گفته زارع، به عرصهای برای رقابت میان شبکههای رسمی و غیررسمی در ارائه خدمات و جلب اعتماد عمومی تبدیل شد؛ موضوعی که در ماههای منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ اهمیت سیاسی بیشتری پیدا کرد.
د.