اختلال در کارکرد رادارها و افزایش بارشهای ایران: شایعه یا واقعیت؟
عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی و بنیانگذار رشته هیدروپلیتیک در ایران معتقد است مرتبط دانستن بارشهای اخیر به کارکرد سامانههای راداری نادرست است. ضمن اینکه پیش از وقوع جنگ، بررسی مدلها نشان میدادند که در بهارِ پیشِرو برخی مناطق کشور بارشهای همرفتی خوبی دریافت خواهند کرد.
به گزارش سایت دیدهبان ایران؛ مراد کاویانی راد طی یادداشتی در این خصوص نوشت:
الگوی بارش هر منطقه تابعی از ساختارهای جغرافیایی(ناهمواریها)، نزدیکی به پهنآبها (دریا و اقیانوس)، دگرگونیهای ارتفاعی، گرمای سطح زمین و تبخیر است. درآمیختگی این عوامل، تعیینکننده زمان، مکان، نوع و اندازه بارش هر منطقه است. در این میان، موقعیت جغرافیایی ایران در قالب قرارگیری در منطقه پرفشار جنب حارهای که چیرگی جریانهای نزولی هوای خشک را در پی داشته به همراه قرارگیری روی نوار بیابانی زمین سرزمینی به ذات کمبارش و خشک پدید آورده است.
وضعیتی که برآیند ترکیبی از عوامل مانند دوری از منابع رطوبتی، پوشش کم گیاهی و وجود کویرها (۷۰ درصد ایران در محدوده بارش کمتر از ۲۵۰ میلیمتر در سال) وجود کویرهای لوت و کویر مرکزی (با کمتر از۵۰ میلیمتر بارش در سال) از خشکترین مناطق آبوهوایی جهان هستند، وجود نوسانهای فصلی و سالانه، جهت و نوع بادهای غالب، دوری از دریا، کوهستانی بودن نیمی از پهنه ایران کشور، دگرگونیهای ارتفاعی (افزایش ارتفاع به همراه بارش بیشتر)، پدیدههای جوی موضعی و بارش بهشدت ناهمگن، از ایران سرزمینی پدید آورده که کم بارشی قاعده و تَرسالی استثناست. همین کم بارشی هم در مناطق گوناگون نمودهای مختلفی دارد. این جبر محیطی در گذار روزگاران، باشندگان و کارگزاران، ایران را به سازگاری با محیط جغرافیایی از منظر معیشتی، فرهنگی و قلمروداری واداشته است.
امروز کشور در وضعیت آتشبس شکننده موقتی قرار دارد که پیش از این، نزدیک به ۴۰ روز کشورمان در معرض حملات شبانهروزی دشمنان قرار داشت. جنگی که ترکیبی از حملات هوایی، موشکی، سایبری و اختلال زیرساختی را در بر گرفت. جنگی که بر خلاف جنگهای کلاسیک عمدتا بر فلجسازی سامانههای حیاتی تمرکز داشت تا ویرانسازی کامل شهرها.
این شرایط جنگی با نگرانی بر سر امنیت آب در سال آبی جاری همراه شد. بر پایه آمار از آغاز سال آبی جاری تا دهه سوم فروردین ماه ۱۴۰۵ میانگین بارش کشور ۲۰۵ میلیمتر برآورد شده است که از این میان،۱۶۰ میلیمتر آن مربوط به فروردین است. این رقم در سنجش با ۱۲۱ میلیمتر پارسال، افزایش چشمگیری را نشان میدهد که از میانگین بلندمدت(۱۹۳ میلیمتر) کشور نیز فراتر رفته است.
بارش مناسبی که مقداری شرایط منابع آبی را بهبود بخشیده، اما توزیع مکانی بارشها یکنواخت نبوده است بهگونهای که بیشتر استانهای حوضه آبریز مرکزی بهویژه در تهران، قم و مرکزی در وضعیت زیرنرمال بارشی قرار دارند و در برخی از آنها میزان بارش، بیش از ۳۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت ثبت شده است و تداوم خشکسالی شش ساله، همراه با کاهش ورودی سدها و فشار بر منابع آب زیرزمینی، نگرانیها درباره تأمین آب در ماههای آینده را افزایش داده است.
همزمان با افزایش این بارشها در کشور و در میانه جنگ تحمیلی اخیر، ادعایی در فضای مجازی مطرح شد مبنی بر این که شماری از رادارهایی که ایران در اربیل عراق و امارات متحده نابود کرده است، رادارهای موسوم به هواشناسی برای دور کردن ابرهای بارانی در منطقه جغرافیایی ایران در ۲۵ سال گذشته بودند که با نابودی آنها فضا برای ورود اَبرهای باران زا به ایران گشوده و به بارشهای چشمگیر بهاری انجامیده است.
از هر منظری به مسئله شایعه در زمان جنگ بنگریم، میتواند روحیه شهروندان، تصمیمگیران نظامی و روند جنگ را متأثر و مختل کند. افزایش میزان بارش در دو دهه نخست فروردین امسال را به شایعه از کار افتادن سامانههای راداری و موشکی ایالات متحده در امارات و عراق توسط ج.ا.ایران نسبت دادن، نوعی کم مایگی علمی در فروکاستن واقعیات محلی-جهانی مانند موقعیت جغرافیایی ایران، دگرشهای اقلیمی جهانی (کاهش بارشهای منظم، افزایش دورههای خشکسالی و تبخیر بیشتر آب)، افزایش دما (کاهش رطوبت قابل تبدیل به بارش)، تغییر در مسیر سامانههای بارشی بهویژه مدیترانهای که به کاهش بارندگی می انجامد، پدیدههای اقلیمی مانند النینو و لانینا که کاهش یا نوسان بارش را در پی دارند، نابودی پوشش گیاهی و فعالیتهای انسانی است. دیگر آنکه پیش از وقوع جنگ، بررسی مدلها نشان میدادند که در بهارِ پیشِرو برخی مناطق کشور بارشهای همرفتی خوبی دریافت خواهند کرد. نیز اثرگذاری فناوریهایی مانند بارورسازی ابرها به شرایط خاص جوی وابسته است و نمیتواند به دگرگونی گسترده و انحراف مسیر الگوهای بارشی در مقیاس منطقهای به ابعاد هزاران کیلومتری بینجامد. از این رو، فروکاستن بارشهای اخیر به کارکرد سامانههای راداری و دفاع موشکی ایالات متحده (تاد) را در خوشبینانهترین حالت باید به جذب دنبالهرو در شبکههای اجتماعی فروکاست.