توهم تسکیندهنده مغز؛ تجربه حضور ارواح از کجا منشأ میگیرد؟
دانشمندان در آزمایشی عجیب، افراد را مقابل آینهای در اتاق تاریک نشاندند تا بفهمند چرا بعضیها حضور مردگان را احساس میکنند.آیا ممکن است انسان در شرایطی خاص، حضور فردی درگذشته را چنان واضح احساس کند که گویی واقعاً در کنارش ایستاده است؟ گروهی از دانشمندان برای بررسی این پرسش، آزمایشی عجیب طراحی کردند که در آن شرکتکنندگان باید در اتاقی تاریک، مقابل آینهای بزرگ مینشستند و به عزیزان ازدسترفتهی خود فکر میکردند. نتایج نشان داد برخی افراد در این شرایط تجربههایی چنان واقعی داشتند که حتی احساس میکردند فردی نامرئی آنها را لمس میکند
به گزارش سایت دیدبان ایران؛ دانشمندان در آزمایشی عجیب، افراد را مقابل آینهای در اتاق تاریک نشاندند تا بفهمند چرا بعضیها حضور مردگان را احساس میکنند.آیا ممکن است انسان در شرایطی خاص، حضور فردی درگذشته را چنان واضح احساس کند که گویی واقعاً در کنارش ایستاده است؟
گروهی از دانشمندان برای بررسی این پرسش، آزمایشی عجیب طراحی کردند که در آن شرکتکنندگان باید در اتاقی تاریک، مقابل آینهای بزرگ مینشستند و به عزیزان ازدسترفتهی خود فکر میکردند. نتایج نشان داد برخی افراد در این شرایط تجربههایی چنان واقعی داشتند که حتی احساس میکردند فردی نامرئی آنها را لمس میکند
بهگزارش ساینسآلرت، پژوهشگران دانشگاه جورجیای غربی در مطالعه تازهای تلاش کردند عوامل روانشناختی و محیطی مؤثر بر تجربههای ظاهراً فراطبیعی را شناسایی کنند. هدف آنها بررسی این موضوع بود که چرا برخی افراد در موقعیتهایی خاص، احساس حضور ارواح یا ارتباط با مردگان را گزارش میکنند.
برای انجام آزمایش، پژوهشگران از محیطی موسوم به سایکومانتیوم استفاده کردند؛ اتاقی تاریک که در برخی آیینهای مرتبط با احضار ارواح به کار میرود. در این محیط، آینهای بزرگ با زاویهای رو به سقف قرار میگیرد تا بهجای بازتاب چهرهی فرد یا اشیای اطراف، سطحی تقریباً خالی را نشان دهد. تصور میشود ترکیب تاریکی، سکوت و خیرهشدن طولانیمدت به چنین سطحی میتواند زمینه را برای شکلگیری تجربههای ادراکی غیرمعمول فراهم کند.
هدف پژوهشگران بررسی این موضوع بود که چرا برخی افراد در موقعیتهایی خاص، احساس حضور ارواح یا ارتباط با مردگان را گزارش میکنند.
در پژوهش، ۳۰ نفر شرکت داشتند که ۱۵ نفر از آنها پیشتر تجربههایی مرتبط با ارواح گزارش کرده بودند و ۱۵ نفر دیگر دارای ویژگی حسآمیزی (Synesthesia) بودند. حسآمیزی وضعیتی ادراکی است که در آن تحریک یک حس میتواند بهطور خودکار تجربهای در حوزهی حسی دیگر ایجاد کند؛ برای مثال، فرد ممکن است هنگام شنیدن صداهای خاص، رنگهایی را نیز تجربه کند.
پیش از آغاز آزمایش، از شرکتکنندگان خواسته شد ۱۵ دقیقه به یکی از عزیزان درگذشتهی خود فکر کنند. سپس هر فرد بهمدت ۴۵ دقیقه در اتاق تاریک نشست و به آینهای خیره شد که بهسمت سقف زاویه داشت.
در طول آزمایش، ضربان قلب افراد ثبت میشد و پژوهشگران تغییرات دمای محیط و میدانهای الکترومغناطیسی را نیز اندازهگیری میکردند. شرکتکنندگان همچنین دکمهای در اختیار داشتند تا هر زمان احساس حضور موجودی دیگر یا مشاهدهی تصاویر ذهنی واضح را تجربه کردند، آن را فشار دهند.
پس از خروج از اتاق، از افراد خواسته شد شدت تجربههای خود را ارزیابی کنند و توضیح دهند که تا چه اندازه آنچه را احساس کرده بودند، واقعی میدانستند. یکی از شرکتکنندگان احساس کرده بود عزیز درگذشتهاش موهای او را نوازش میکند.
یکی از یافتههای غیرمنتظرهی پژوهش به افراد دارای حسآمیزی مربوط میشد. برخلاف انتظار اولیه، این افراد در مقایسه با سایر شرکتکنندگان نه بیشتر حضور موجودی نامرئی را احساس کردند و نه تجربههای شدیدتری داشتند.
در مقابل، پژوهشگران ارتباطی میان خلاقیت و شدت تجربههای گزارششده پیدا کردند. افرادی که براساس پرسشنامههای پیش از آزمایش خلاقتر ارزیابی شده بودند، معمولاً تصاویر ذهنی واضحتر و تجربههای شدیدتری را هنگام نگاهکردن به آینه گزارش میکردند.
این یافته احتمال میدهد که تفاوتهای فردی در تخیل و پردازش ذهنی تصاویر، در شکلگیری تجربههایی که فراطبیعی تلقی میشوند، نقش داشته باشند. بااینحال، مطالعه نشان نمیدهد که خلاقیت مستقیماً باعث ایجاد چنین تجربههایی میشود.
پژوهشگران همچنین به ارتباط آماری عجیبی میان نوسانات میدان مغناطیسی زمین و احساس جسمانی حضور یک موجود نامرئی برخوردند. این ارتباط فقط در شرکتکنندگان دارای حسآمیزی مشاهده شد.
البته تفسیر این نتیجه به احتیاط نیاز دارد. مطالعه فقط ۳۰ شرکتکننده داشت و تحلیل آن شامل مقایسههای آماری متعددی بود؛ موضوعی که احتمال مشاهدهی ارتباطات تصادفی را افزایش میدهد. بنابراین، نمیتوان از این یافته نتیجه گرفت که تغییرات میدان مغناطیسی زمین واقعاً باعث احساس حضور ارواح میشوند.
نتایج پژوهش نشان میدهد تجربههایی که افراد به ارواح یا پدیدههای فراطبیعی نسبت میدهند، ممکن است تحتتأثیر مجموعهای از عوامل فردی و محیطی قرار داشته باشند.
برخی شرکتکنندگان هنگام فکرکردن به عزیزان درگذشتهشان، حضور آنها و حتی لمسشدن از سوی آنها را احساس کردند
انتظار ملاقات با عزیزی درگذشته، خیرهشدن طولانیمدت به سطحی فاقد جزئیات و تفاوتهای فردی در پردازش اطلاعات حسی، همگی از عواملی هستند که میتوانند در شکلگیری چنین تجربههایی نقش داشته باشند.
نکتهی مهم این است که واقعیبودن یک تجربه برای فرد، لزوماً به معنای وجود منشأ خارجی برای آن نیست. مغز انسان میتواند احساس حضور، تصویر یا حتی لمسشدن را به شکلی پردازش کند که فرد در واقعیبودن آن تردیدی نداشته باشد.
پژوهش جدید نیز وجود ارواح یا امکان ارتباط با مردگان را تأیید نمیکند. یافتهها بیشتر به شناخت سازوکارهای احتمالی تجربههای غیرمعمول انسانی کمک میکنند؛ تجربههایی که هنوز برای توضیح دقیق آنها به پژوهشهای گستردهتر و نمونههای بزرگتر نیاز است.
پژوهش در ژورنال Journal of Anomalous Experience and Cognition منتشر شده است.