عماد؛ نسل جدید از خانواده شهاب/ موشکی با سوخت مایع و سر جنگی هدایت‌پذیر

قصد دارد در سلسله گزارش‌هایی به معرفی این موشک‌ها و پهپادها می‌پردازد. بخش اول و دوم که مربوط به معرفی موشک‌های خرمشهر ۴، سجیل و قدر بوده را در وبسایت خبرگزاری خبرآنلاین می‌توانید مطالعه کنید.

رونمایی در سال ۱۳۹۴

موشک عماد یکی از موشک‌های بالستیک میان‌برد ایران است که با هدف افزایش دقت موشک‌های دوربرد و بهبود توان هدف‌گیری در برنامه موشکی کشور طراحی و ساخته شد. این موشک که در مهرماه ۱۳۹۴ از سوی وزارت دفاع رونمایی شد، در مقایسه با نسل‌های پیشین موشک‌های بالستیک ایران یک گام مهم رو به جلو به شمار می‌رفت. ویژگی اصلی عماد، برخورداری از سرجنگی هدایت‌پذیری است که امکان کنترل مسیر آن تا لحظه برخورد به هدف فراهم شده است.

عماد از خانواده موشک‌های بالستیک سوخت مایع ایران محسوب می‌شود و در طراحی آن از تجربیات به‌دست‌آمده در توسعه موشک‌های خانواده شهاب استفاده شده است. مهم‌ترین تفاوت این موشک با نمونه‌های پیشین، در ساختار سرجنگی و اضافه شدن سامانه هدایت و کنترل در مرحله پایانی پرواز است؛ قابلیتی که با هدف کاهش خطای اصابت و افزایش دقت هدف‌گیری در نظر گرفته شده است.

مشخصات فنی و سامانه پیشران

عماد یک موشک بالستیک زمین به زمین با برد اعلام‌شده حدود ۱۷۰۰ کیلومتر است که از پیشران سوخت مایع استفاده می‌کند. این موشک تک‌مرحله‌ای است و پس از پایان مرحله پیشرانش، سرجنگی آن از بدنه جدا می‌شود و مسیر خود را به سمت هدف ادامه می‌دهد.

استفاده از سوخت مایع، عماد را از موشک‌هایی مانند سجیل و خانواده فاتح که از پیشران سوخت جامد استفاده می‌کنند، متمایز می‌کند. این دو نوع پیشران از نظر آماده‌سازی و فرایند عملیاتی تفاوت‌هایی دارند. موشک‌های سوخت مایع به مراحل آماده‌سازی و سوخت‌گیری متفاوتی نیاز دارند، اما در عین حال امکان بهره‌گیری از تجربیات و فناوری‌های توسعه‌یافته در نسل‌های پیشین را فراهم می‌کنند.

با برد اعلام‌شده ۱۷۰۰ کیلومتر، عماد در رده موشک‌های بالستیک میان‌برد قرار می‌گیرد و امکان پوشش بخش قابل توجهی از منطقه غرب آسیا را دارد. البته برد عملیاتی یک موشک به عوامل مختلفی از جمله وزن سرجنگی، شرایط پرواز و سایر مشخصات فنی وابسته است.

در برخی گزارش‌های رسانه‌های داخلی، وزن سرجنگی عماد حدود ۷۰۰ تا ۷۵۰ کیلوگرم عنوان شده است. با این حال، وزارت دفاع در زمان رونمایی، اطلاعات دقیقی درباره وزن موشک و سرجنگی آن منتشر نکرد. 

سرجنگی هدایت‌پذیر؛ ویژگی اصلی عماد

مهم‌ترین ویژگی فنی موشک عماد، برخورداری از سرجنگی هدایت‌پذیر است. در موشک‌های بالستیک متعارف، بخش عمده مسیر پرواز بر اساس یک مسیر از پیش تعیین‌شده طی می‌شود و پس از جدا شدن سرجنگی از بدنه، امکان تغییر مسیر آن محدود است. در عماد، اما استفاده از سامانه هدایت و کنترل و سطوح کنترلی تعبیه‌شده روی سرجنگی، امکان اصلاح مسیر در مرحله پایانی پرواز را فراهم می‌کند.

بالک‌های کنترلی که در بخش انتهایی سرجنگی قابل مشاهده هستند، از اجزای شاخص این موشک به شمار می‌روند. این بخش‌ها در کنترل وضعیت سرجنگی و اصلاح مسیر آن نقش دارند و به آن امکان می‌دهند در مرحله پایانی پرواز، تغییراتی کنترل‌شده در مسیر خود ایجاد کند.

اهمیت این قابلیت بیش از هر چیز به افزایش دقت اصابت مربوط می‌شود. توسعه عماد نشان می‌دهد که در برنامه موشکی ایران، علاوه بر افزایش برد و قدرت تخریب، موضوع دقت هدف‌گیری نیز به یکی از اولویت‌های طراحی تبدیل شده است.

در برخی گزارش‌های داخلی، میزان خطای اصابت این موشک کمتر از ۱۰ متر عنوان شده است. این رقم در اصطلاح فنی با عنوان شعاع خطای احتمالی یا CEP شناخته می‌شود. 

از نخستین آزمایش تا استفاده عملیاتی

نخستین آزمایش موشک عماد در ۱۹ مهرماه ۱۳۹۴ انجام شد. حسین دهقان، وزیر وقت دفاع، با اعلام خبر آزمایش موفق این موشک تأکید کرد که طراحی و ساخت آن به دست متخصصان داخلی انجام شده است. او همچنین قابلیت هدایت و کنترل سرجنگی تا لحظه اصابت به هدف را از ویژگی‌های مهم این موشک عنوان کرد.

آزمایش عماد به دلیل زمان انجام آن، همزمان با روند اجرای توافق هسته‌ای ایران و گروه ۱+۵، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشت و به یکی از موضوعات اختلاف میان تهران و کشورهای غربی تبدیل شد. با این حال، اهمیت نظامی این آزمایش بیش از هر چیز به نمایش یک قابلیت جدید در طراحی سرجنگی موشک‌های بالستیک ایران مربوط بود.

عماد در سال‌های بعد به بخشی مهم از برنامه عملیاتی موشکی ایران تبدیل شد. در عملیات وعده صادق ۴ روابط عمومی سپاه در اطلاعیه‌های مربوط به چند موج عملیاتی نام این موشک را در فهرست تسلیحات به‌کار رفته اعلام کرد. 

در مجموع، عماد را می‌توان یکی از مراحل مهم در روند توسعه موشک‌های بالستیک ایران دانست. اهمیت این موشک صرفاً به برد آن محدود نمی‌شود، بلکه برخورداری از سرجنگی هدایت‌پذیر و امکان اصلاح مسیر در مرحله پایانی پرواز، آن را به یکی از نمونه‌های شاخص حرکت برنامه موشکی ایران به سمت افزایش دقت هدف‌گیری تبدیل کرده است.