اتصال دوباره تکههای تاریخ؛ بازسازی دستنوشتههای لئوناردو داوینچی به شکل آرشیو آنلاین
حدود دوهزار صفحه از دستنوشتهها و طراحیهای لئوناردو داوینچی که قرنها پراکنده شده بودند، در آرشیو آنلاین دوباره کنار هم قرار داده شدند.
به گزارش دیدبان ایران، حدود ۵۰۰ سال پیش، دفتر یادداشتها و طراحیهای لئوناردو داوینچی بهتدریج تکهتکه و بخشهای مختلف آن از هم جدا و در مجموعههای گوناگون پراکنده شد. اکنون در یک پروژه دیجیتالی جدید، این آثار دوباره در قالب یک آرشیو آنلاین کنار هم قرار گرفتهاند و برای نخستین بار پس از قرنها امکان مطالعه منظم و پیوسته آنها فراهم شده است.
در این پروژه، حدود دوهزار برگ از دستنوشتهها و طراحیهای لئوناردو داوینچی بازسازی و در یک بایگانی دیجیتال گردآوری شده است. به گفته پژوهشگران، این نخستین بار از اواخر قرن شانزدهم میلادی است که چنین مجموعه بزرگی از آثار او به شکل یکپارچه و قابل جستوجو در اختیار قرار میگیرد و امکان بررسی منظم آنها فراهم میشود.
پروژه با نام لئوناردوتکا ۲.۰ (Leonardotheka 2.0) توسط پژوهشگران موزه گالیله در فلورانس ایتالیا و با همکاری مجموعه سلطنتی بریتانیا، کتابخانه ونِراندا آمبروزیانا در میلان و کتابخانه لئوناردیانا در وینچی توسکانی انجام شده است.
براساس توضیحات پژوهشگران، نوشتهها و طرحهای لئوناردو در طول قرنها از هم جدا شده بودند؛ در برخی موارد حتی صفحات از وسط بریده شده و هر بخش در مجموعههای مختلف نگهداری شده است. همین پراکندگی باعث شده بود که مطالعه پیوسته آثار او بسیار دشوار باشد.
گزارش مجله اسمیتسونیان، ابزار دیجیتالی «لئوناردوتکا ۲.۰» با استفاده از مقایسه ویژگیهای فیزیکی اسناد، ازجمله جنس کاغذ، واترمارکها (نقشهای آبدار روی کاغذ برای شناسایی اصالت)، ابعاد صفحات و سایر جزئیات، توانسته بخشهای پراکنده را شناسایی و دوباره به هم متصل کند. به کمک این روش، پژوهشگران موفق شدند ۵۰ صفحه کامل را از میان قطعات جداشده بازسازی کنند.
در میان صفحاتی که دوباره بازسازی شدهاند، طرحی از اسب دیده میشود که در کنار آن تصویر سرباز جنگی و همچنین بخشهایی از سامانههای قرقره و سازوکارهای مکانیکی نیز قرار دارد. پژوهشگران میگویند این مجموعه طراحیها احتمالاً به طرح نهایی لئوناردو داوینچی برای ساخت مجسمهای بزرگ و سوارکاری مربوط است که به «مجسمه اسب اسفورزا» معروف بود. این پروژه قرار بود تندیسی عظیم از اسب باشد، اما هرگز ساخته نشد و بعدها در منابع تاریخی با نام «اسب لئوناردو» شناخته شد.
در صفحهای دیگر، طراحی یک دستگاه تولید سوزن دوباره به قطعهای که پیشتر از آن جدا شده بود متصل شده است. نکته جالب این است که در پشت این طرح، تصویر دو اژدهای پیچان نیز دیده میشود که احتمالاً بخشی از طراحیهای دیگر لئوناردو بوده است.
نوشتهها از راست به چپ و بهصورت وارونه نوشته میشدند. این ویژگی امروز یکی از نشانههای شناختهشده دستنوشتههای او محسوب میشود.
پژوهشگران میگویند ابزار جدید فرصتهای بیسابقهای برای مطالعه دقیقتر آثار داوینچی فراهم کرده و میتواند آغاز دورهای تازه در بررسی میراث هنری، علمی و مهندسی او باشد.
براساس تاریخنگاری موجود، لئوناردو داوینچی در سال ۱۵۱۹ درگذشت. در دهههای پس از مرگ او، مجموعه گسترده دستنوشتهها و طرحهایش بهتدریج توسط افراد مختلف تفکیک شد. بخشی از این آثار بعدها در قالب مجموعه قوانین آتلانتیک (مجموعهای ۱۲ جلدی از نوشتهها و نقاشیهای لئوناردو داوینچی که حالتی اطلسوار دارد) در میلان نگهداری و بخش دیگری به مجموعه سلطنتی بریتانیا منتقل شد.
به گفته پژوهشگران، این پراکندگی تاریخی عمدتاً نتیجه اقدامهای پومپئو لئونی، مجسمهساز ایتالیایی بود که آثار لئوناردو را براساس موضوع از هم جدا کرد. بعدها بخشی از این مجموعه به کنت گالهآتسو آرکوناتی فروخته شد و او نیز آن را در سال ۱۶۳۷ به کتابخانه آمبروزیانا اهدا کرد. بخش دیگر آثار هنریتر نیز حدود سال ۱۶۷۰ به مجموعه سلطنتی بریتانیا رسید.
پروژه لئوناردوتکا که از سال ۲۰۱۷ آغاز شده است، اکنون تلاش میکند این پراکندگی تاریخی را بهصورت دیجیتال اصلاح کند. به گفته مدیران موزه گالیله، این طرح نمونهای مهم از نقش مؤسسات علمی در مدیریت و حفاظت از میراث دیجیتال است و نشان میدهد که ابزارهای دیجیتال میتوانند به بازسازی و فهم بهتر تاریخ علم و هنر کمک کنند.