معمای رفتار عجیب دلفینها؛ نرها ظاهراً برای جلب توجه مادهها از بچهها مراقبت میکنند
وقتی دلفین مادر برای یافتن غذا به اعماق آب میرود، دلفین نر مراقبت از فرزند را برعهده میگیرد؛ رفتاری غیرمنتظره که دلیل آن هنوز مشخص نیست.
به گزارش سایت دیدبان ایران، در دنیای پستانداران، مراقبت از فرزندان معمولاً برعهده مادرهاست و نرها در بسیاری از گونهها نقش چندانی در بزرگکردن بچهها ندارند.
اما پژوهشگران بهتازگی رفتار متفاوتی را در یکی از ناشناختهترین گونههای دلفین مشاهده کردهاند: دلفینهای نری که هنگام جستوجوی غذا توسط مادر، مراقبت از بچهها را برعهده میگیرند. دانشمندان هنوز نمیدانند این نرها پدر بچهها هستند یا با چنین رفتاری میخواهند نظر مادهها را برای جفتگیری جلب کنند.
دلفینهای فرانسیسکانا از گونههای کمترشناختهشده پستانداران دریایی هستند که در آبهای ساحلی آرژانتین، اروگوئه و برزیل زندگی میکنند. طول بدن این دلفینها در بزرگسالی به حدود ۱٫۵ متر میرسد و بیشتر عمرشان را در آبهای گلآلود سپری میکنند. مشاهده آنها در طبیعت دشوار است؛ بهطوریکه بخش زیادی از اطلاعات دانشمندان درباره این گونه از بررسی لاشه دلفینهایی به دست آمده که ناخواسته در تورهای ماهیگیری گرفتار شدهاند.
مارکوس سزار د اولیویرا سانتوس، زیستشناس دریایی دانشگاه سائوپائولو، زمانی که گروهی از دلفینهای فرانسیسکانا را در نزدیکی ایستگاه پژوهشی خود در منطقه اوباتوبا برزیل مشاهده کرد، تصمیم گرفت رفتار آنها را با استفاده از پهپاد بررسی کند. تصاویر هوایی به او و همکارانش امکان داد تا بدون نزدیکشدن به دلفینها، تعاملات اجتماعی آنها را زیر نظر بگیرند.
دلفینهای نر فرانسیسکانا با مراقبت از بچهها رفتاری نادر در میان پستانداران نر نشان میدهند
بهگزارش نیویورکتایمز، پژوهشگران هنگام بررسی فیلمها متوجه شدند که دلفینها اغلب در گروههای سهتایی حرکت میکنند: یک ماده بالغ، بچهاش و دلفین کوچکتری که احتمالاً نر است. ازآنجاکه نرهای بالغ فرانسیسکانا از مادهها کوچکترند، اندازه بدن یکی از نشانههای تشخیص جنسیت بود. مشاهده اندام تناسلی و برخی رفتارهای مرتبط با جفتگیری نیز به شناسایی نرها کمک کرد.
رفتار غیرمنتظره زمانی آشکار شد که هر سه دلفین به زیر آب میرفتند، اما فقط بچه و دلفین نر به سطح بازمیگشتند. درحالیکه مادر برای یافتن غذا در عمق آب باقی میماند، نر در نزدیکی بچه شنا میکرد و تا بازگشت مادر کنار او میماند. سپس در بسیاری از موارد، بچه را به سمت مادرش هدایت میکرد.
پژوهشگران در مدت یک سال و نیم، نزدیک به ۳۰۰ مورد از رفتار مراقبت دلفینهای نر از بچهها را ثبت کردند.
مراقبت از بچهها در میان نهنگها و دلفینها رفتار ناشناختهای نیست. بچههای این جانوران نمیتوانند بهاندازه بزرگسالان زیر آب بمانند و برای نفسکشیدن باید زودتر به سطح بازگردند. به همین دلیل، گاهی سایر اعضای گروه در نبود مادر از آنها مراقبت میکنند. بااینحال، چنین مسئولیتی تقریباً همیشه برعهده مادههاست و مشارکت نرها در آن بسیار نادر محسوب میشود.
هال وایتهد، پژوهشگر پستانداران دریایی در دانشگاه دالهوزی کانادا که در مطالعه مشارکت نداشته است، میگوید نمونههایی از مراقبت نرها از بچهها در میان برخی پستانداران وجود دارد. برای مثال، گیبونهای نر در تمیزکردن بدن فرزندان، محافظت از آنها و بازیکردن با بچهها مشارکت میکنند. وایتهد همچنین پیشتر رفتار مراقبت از فرزندان غیرخویشاوند را در نهنگهای خلبان نر مشاهده کرده بود.
بااینحال، مشاهده چنین رفتاری در دلفینهای فرانسیسکانا برای دانشمندان غیرمنتظره بود. سانتوس میگوید وقتی دو سال پیش مشاهدات اولیه خود را در کنفرانسی علمی ارائه کرد، حاضران بهشدت شگفتزده شدند.
پرسش مهم این است که مراقبت از بچهها چه سودی برای دلفینهای نر دارد؟
پژوهشگران در طول یک سال و نیم، نزدیک به ۳۰۰ مورد مراقبت دلفینهای نر از بچهها را ثبت کردهاند
در برخی گونههای دلفین، نرها برای جفتگیری با یکدیگر درگیر میشوند و در برخی دیگر، رقابت تولیدمثلی با تولید مقدار بیشتری اسپرم همراه است. اما دلفینهای فرانسیسکانا نشانههای آشکاری از پرخاشگری ندارند و بیضههای آنها نیز نسبتاً کوچک است. این ویژگیها احتمال استفاده از دو راهبرد یادشده را کاهش میدهد.
پژوهشگران احتمال میدهند که مراقبت از فرزندان راهبردی برای افزایش شانس جفتگیری نرها باشد. به بیان ساده، دلفین نر ممکن است با مراقبت از بچه، توانایی خود را به ماده نشان دهد و از این طریق فرصت بیشتری برای تولیدمثل پیدا کند.
وایتهد نیز چنین احتمالی را مطرح میکند. به گفته او، شاید نرها با این رفتار در تلاشاند توجه مادهها را جلب کنند؛ گویی میخواهند نشان دهند که میتوانند شریک مناسبی باشند.
البته هنوز شواهد کافی برای تأیید این فرضیه وجود ندارد. پژوهشگران نمیدانند دلفینهای نری که از بچهها مراقبت میکنند، چه نسبتی با آنها دارند. اگر آزمایشهای ژنتیکی نشان دهد که نرها پدر بچهها هستند، این رفتار میتواند نوعی مراقبت پدری برای افزایش شانس بقای فرزندان باشد. اما اگر رابطه خویشاوندی وجود نداشته باشد، فرضیه جلب توجه مادهها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سانتوس امیدوار است با جمعآوری نمونههای دیانای از دلفینها، بتواند رابطه خویشاوندی آنها را مشخص کند و به درک دقیقتری از انگیزه این رفتار برسد.
پژوهش جدید در شرایطی انجام شده که آینده دلفینهای فرانسیسکانا با تهدید جدی روبهرو است. این جانوران در فهرست گونههای آسیبپذیر در برابر انقراض قرار دارند و جمعیتشان رو به کاهش است. گرفتارشدن ناخواسته در تورهای ماهیگیری یکی از مهمترین عوامل مرگومیر آنها به شمار میرود.
دانشمندان احتمال میدهند دلفینهای نر با مراقبت از بچهها تلاش میکنند توجه مادهها را برای جفتگیری جلب کنند
اهمیت حفاظت از فرانسیسکانا به جمعیت رو به کاهش آن محدود نمیشود. این دلفین تنها گونه زنده باقیمانده از خانواده آرایهشناختی خود است و انقراض آن به معنای ناپدیدشدن کامل شاخهای متمایز از تاریخ تکاملی دلفینها خواهد بود.
ثبت رفتار مراقبت نرها از بچهها نشان میدهد که حتی درباره الگوهای اجتماعی این جانوران نیز اطلاعات بسیار محدودی وجود دارد. دانشمندان احتمال میدهند ادامه مطالعه فرانسیسکانا رفتارهای ناشناخته دیگری را آشکار کند.
سانتوس که از ثبت نخستین شواهد این رفتار در دلفینهای نر شگفتزده شده، نگران است که کاهش جمعیت فرانسیسکانا فرصت مطالعه بیشتر را از پژوهشگران بگیرد. او میگوید دانشمندان در حال ازدستدادن تنها گونه بازمانده از خانوادهای هستند که هنوز شناخت بسیار اندکی از آن دارند.