دانشمندان میگویند چهره انسان با گذر زمان شبیه نامش میشود
پژوهشی جدید نشان میدهد انتظارات اجتماعی مرتبط با نامها ممکن است در طول سالها حتی بر ظاهر چهره افراد اثر بگذارد.
به گزارش سایت دیدبان ایران، وقتی نوزادی متولد میشود، نامی به او داده میشود که قرار است سالها همراهش باشد و بخشی از هویت او را شکل دهد. اما آیا ممکن است این نام بهتدریج روی ظاهر فرد هم اثر بگذارد؟ پژوهشگران میگویند پاسخ این پرسش شاید مثبت باشد.
مطالعهای که سال ۲۰۲۴ در مجله PNAS منتشر شد، نشان داد بزرگسالان میتوانند نام افراد را فقط با نگاهکردن به چهره آنها، با دقتی بیشتر از حد تصادف حدس بزنند؛ اما چنین چیزی درباره کودکان صدق نمیکند. این یافته عجیب نشان میدهد انسانها با چهرهای «متناسب با نامشان» به دنیا نمیآیند، بلکه ممکن است در طول زندگی به شکلی تغییر کنند که با تصویری که جامعه از نام آنها دارد، هماهنگ شود.
پژوهشگران از گروهی از کودکان و بزرگسالان خواستند تصاویر چهره افراد را با نامهای مختلف تطبیق دهند. شرکتکنندگان توانستند نام بزرگسالان را بهتر از حد تصادفی تشخیص دهند، اما درباره کودکان موفق نبودند. به بیان ساده، یک کودک به نام «مایکل» هنگام تولد تفاوت ظاهری خاصی با کودکی به نام دیگری ندارد؛ اما ممکن است دهها سال بعد، چهره او به شکلی تغییر کند که افراد احساس کنند «او شبیه یک مایکل است».
آیافال ساینس، دانشمندان برای بررسی دقیقتر، از الگوریتمهای هوش مصنوعی استفاده کردند تا هزاران تصویر چهره را تحلیل کنند. نتایج نشان داد چهره بزرگسالانی که نام یکسانی دارند، شباهتهای بیشتری با یکدیگر نشان میدهد؛ درحالیکه این الگو در کودکان دیده نمیشود.
این موضوع به معنای آن نیست که نامها بهطور مستقیم شکل بینی، چشم یا ساختار صورت را تغییر میدهند. دانشمندان احتمال میدهند این اثر از مسیر پیچیدهای به نام انتظارات اجتماعی ایجاد شود.
نامها معمولاً با تصویرها و ویژگیهای خاصی در ذهن جامعه همراه هستند. برای مثال، ممکن است یک نام در یک فرهنگ با فردی جدی، مهربان، پرانرژی یا سنتی تداعی شود. این برداشتها میتوانند بر نحوه رفتار دیگران با فرد و حتی رفتار خود او تأثیر بگذارند.
کودکی که بارها با ویژگیهای خاصی براساس نامش توصیف میشود، ممکن است بهتدریج برخی از آن ویژگیها را در رفتار، حالت چهره، نوع لباس پوشیدن، مدل مو و شیوه ارتباطی خود نشان دهد؛ تغییراتی که در طول سالها میتوانند روی برداشت دیگران از چهره او اثر بگذارند.
پژوهشگران این پدیده را نمونهای از پیشگویی خودمحققشونده میدانند؛ یعنی زمانی که یک باور یا انتظار درباره فرد، بهمرور باعث میشود همان انتظار به واقعیت تبدیل شود.
این مفهوم پیشتر در حوزههای مختلف روانشناسی بررسی شده است. برای مثال، پژوهشها نشان دادهاند انتظارات معلمان از دانشآموزان میتواند بر عملکرد تحصیلی آنها اثر بگذارد یا تصویری که افراد از خود دارند، میتواند رفتارهای آیندهشان را شکل دهد. اکنون پژوهش جدید نشان میدهد این اثر شاید حتی به سطح ظاهر فیزیکی نیز برسد.
انسانها هنگام تولد شبیه نام خود نیستند؛ اما چهره آنها ممکن است در طول زندگی با نامشان هماهنگ شود
یونات زِبنر، پژوهشگر مطالعه، میگوید یافتهها نشان میدهند عوامل اجتماعی میتوانند تأثیر عمیقی بر رشد انسان داشته باشند. به گفته او، اگر نام بتواند چنین اثری ایجاد کند، عوامل دیگری مانند جنسیت، فرهنگ، محیط اجتماعی و کلیشههای مرتبط با هویت نیز ممکن است در شکلگیری شخصیت و حتی ظاهر افراد نقش داشته باشند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند این اثر محدود است و به این معنا نیست که میتوان شخصیت یا ظاهر یک فرد را فقط از روی نام او پیشبینی کرد. ژنتیک، سبک زندگی، محیط، تغذیه و عوامل بیشمار دیگر همچنان نقش اصلی را در شکلگیری چهره و هویت انسان دارند. بااینحال، مطالعه تصویری جالب از رابطه پیچیده میان جامعه و بدن انسان ارائه میدهد: اینکه گاهی انتظاراتی که دیگران از ما دارند، در گذر زمان به بخشی از شخصیت و حتی ظاهر ما تبدیل میشوند.