تکامل علیه فریبکاری؛ پرندگان ماده از روی صدای آواز، دست نرهای خیانتکار را رو می‌کنند

به‌گزارش ساینس‌نیوز، پژوهشگران در مطالعه‌ی تازه آواز نرهای مگس‌گیر ابلق (Ficedula hypoleuca) را قبل و بعد از جفت‌گیری بررسی کردند. نتایج با پژوهش‌های پیشین نیز هم‌خوانی دارد که نشان می‌دادند بیشتر ماده‌های این گونه ترجیح می‌دهند با نرهای مجرد جفت‌گیری کنند. استفن نویکیکی، بوم‌شناس رفتاری در دانشگاه دوک، می‌گوید ماده‌ها لزوماً به خود آواز علاقه ندارند؛ بلکه آواز را به‌عنوان نشانه‌ای مطمئن از ویژگی‌های نر، از جمله داشتن یا نداشتن جفت، ارزیابی می‌کنند.

ماده‌ها تنها به جذابیت آواز واکنش نشان نمی‌دهند، بلکه به ویژگی‌های مشخصی از آواز توجه می‌کنند که اطلاعاتی از وضعیت جفت‌گیری نر در اختیارشان می‌گذارد

پس از آن‌که جفت اول پرنده‌ی نر تخم می‌گذارد، مگس‌گیر ابلق نر، اغلب چند صد متر دورتر آشیانه‌ی دیگری می‌سازد و برای جفت‌شدن با ماده‌های دیگر تلاش می‌کند. این وضعیت برای ماده‌هایی که با چنین نری جفت می‌شوند اهمیت دارد، زیرا نری که باید زمان خود را میان دو آشیانه تقسیم کند، احتمالاً فرصت و توان کمتری برای کمک به پرورش جوجه‌ها خواهد داشت.

هلنه لامپه، رفتارشناس در دانشگاه اسلو تیم و همکارانش آواز ۱۷ نر وحشی را در دو مقطع ضبط کردند: یک‌بار زمانی که نرها هنوز مجرد بودند و بار دیگر پس از جفت‌گیری، هنگامی که برای جلب توجه ماده‌ای دیگر به قلمروی دوم رفته بودند. تحلیل صداها با نرم‌افزارهای زیست‌آکوستیک نشان داد آواز نرها پس از جفت‌گیری کوتاه‌تر می‌شود؛ میانگین طول آواز از حدود دو ثانیه به ۱٫۷ ثانیه کاهش یافت. نرها همچنین هجاهای آواز خود را کمتر تکرار کردند.

لامپه می‌گوید نرهای گونه مورد بحث معمولاً هجاهای آواز خود را با الگویی منظم تکرار می‌کنند و یک یا دو هجا از یک آواز به آواز بعدی تکرار می‌شود؛ اما پس از آن‌که نر وارد وضعیت چندقلمرویی می‌شود، تکرار هجاها به‌مراتب کمتر می‌شود.

نویکیکی معتقد است کاهش تکرار هجاها ممکن است بیشتر برای ارتباط با نرهای رقیب کاربرد داشته باشد و نوعی پیام قلمرویی به معنای «ورود ممنوع» باشد. این تفسیر با مطالعه‌ای پیشین نیز سازگار است که نشان می‌داد نرها در حضور یک نر رقیب، هجاهای آوازشان را کمتر تکرار می‌کنند، در حالی که نزدیکی یک ماده چنین اثری ندارد.

کوتاه‌‌شدن آواز ممکن است کارکرد متفاوتی نیز داشته باشد. پژوهش‌های قبلی نشان داده‌اند ماده‌ی نخست می‌تواند آواز جفت خود را تشخیص دهد و برای دورکردن ماده‌های دیگر به سمت او پرواز کند. بنابراین، پژوهشگران حدس می‌زنند نر با کوتاه‌تر کردن آوازش ممکن است احتمال شناسایی‌شدن توسط جفت اولش را هم کاهش دهد.

پژوهشگران برای بررسی اینکه آیا ماده‌ها واقعاً می‌توانند تفاوت آوازی را تشخیص دهند، آوازهای ضبط‌شده‌ی نرهای مجرد و جفت‌دار را در آشیانه‌دانی‌های بزرگ فضای باز پخش کردند. از میان ۲۹ ماده، ۲۱ مورد بازدید بیشتری از جعبه‌ی آشیانه‌ای داشتند که در کنار بلندگوی پخش‌کننده آواز نر مجرد قرار داشت. بااین‌حال، زمانی که پژوهشگران آواز نرهای مجرد را به‌گونه‌ای دست‌کاری کردند که شبیه آواز نرهای جفت‌دار شود، این ترجیح از بین رفت.

نتایج نشان می‌دهد ماده‌ها صرفاً به جذابیت کلی آواز واکنش نشان نمی‌دهند، بلکه به ویژگی‌های مشخصی از آواز توجه می‌کنند که می‌تواند اطلاعاتی درباره‌ی وضعیت جفت‌گیری نر در اختیارشان بگذارد. البته، نویکیکی معتقد است نباید رفتار این نرها را به‌سادگی «خیانت» یا فریبکاری عمدی دانست. به گفته‌ی او، پرندگان لزوماً آگاهانه در تلاش برای فریب ماده‌ها نیستند؛ بلکه انتخاب طبیعی رفتارهایی را تقویت کرده است که در نهایت به افزایش موفقیت تولیدمثلی نرها منجر می‌شوند.