استفراغ ۱۶۵ میلیون ساله، راز رژیم غذایی خزندگان دریایی باستانی را فاش کرد
گاهی برای شناخت گذشته باید سراغ چیزهای غیرمنتظره رفت؛ این بار استفراغ فسیلشده، اطلاعات تازهای دربارهی زندگی پلسیوسورهای غولپیکر ارائه کرده است. دیرینهشناسان برای شناخت زندگی جانورانی که میلیونها سال پیش روی زمین زندگی میکردند، فقط به استخوان و دندان متکی نیستند. ردپا، پر، مدفوع و حتی استفراغ فسیلشدهی جانوران میتواند سرنخهایی دربارهی رژیم غذایی، رفتار و محیط زندگی آنها در اختیار پژوهشگران بگذارد. حالا مجموعهای از تودههای فسیلشده در نروژ، اطلاعات تازهای دربارهی یکی از شناختهشدهترین خزندگان دریایی دوران ژوراسیک ارائه کرده است.
به گزارش سایت دیدبان ایران، گاهی برای شناخت گذشته باید سراغ چیزهای غیرمنتظره رفت؛ این بار استفراغ فسیلشده، اطلاعات تازهای دربارهی زندگی پلسیوسورهای غولپیکر ارائه کرده است.
دیرینهشناسان برای شناخت زندگی جانورانی که میلیونها سال پیش روی زمین زندگی میکردند، فقط به استخوان و دندان متکی نیستند. ردپا، پر، مدفوع و حتی استفراغ فسیلشدهی جانوران میتواند سرنخهایی دربارهی رژیم غذایی، رفتار و محیط زندگی آنها در اختیار پژوهشگران بگذارد. حالا مجموعهای از تودههای فسیلشده در نروژ، اطلاعات تازهای دربارهی یکی از شناختهشدهترین خزندگان دریایی دوران ژوراسیک ارائه کرده است.
پژوهشگران بیش از ۲۰ تودهی فسیلشده را بررسی کردند که مشخص شد بقایای استفراغ یا مواد بالا آوردهشدهی یک جانور دریایی هستند. سؤال اصلی این بود که چه جانوری این مواد را تولید کرده و محتویات آنها چه چیزی از شیوهی زندگیاش نشان میدهد.
نوشته آیافالساینس، بررسی نمونهها نشان داد بیشتر محتویات آنها از پوستهی جانوران دریایی تشکیل شده است. این موضوع نشان میدهد جانوری که آنها را خورده، پوستهها را هنگام تغذیه خرد نمیکرده و دستگاه گوارشش نیز قادر به تجزیهی کاملشان نبوده است. بقایای هضمنشده در معده جمع میشدند، بهشکل تودهای فشرده درمیآمدند و در نهایت از دهان جانور خارج میشدند.
رفتاری مشابه، یعنی بازگرداندن بخشهای هضمنشدهی غذا به شکل گلولههای فشرده، هنوز هم در برخی جانوران امروزی دیده میشود. برای مثال، جغدها استخوان، پر و منقار شکار خود را که نمیتوانند هضم کنند، به شکل گلولههایی بالا میآورند.
پژوهشگران با بررسی استفراغهای فسیلشده دریافتند پلسیوسورها احتمالاً بقایای هضمنشدهی صدفها و سختپوستان را به شکل تودههایی بالا میآوردند
دیرک کناوست، دیرینهشناس و یکی از پژوهشگران مطالعه، میگوید در سالهای اخیر نمونههای فسیلشدهی استفراغ بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند، اما بخش بزرگی از تحقیقات قبلی به شکار مهرهداران توسط مهرهداران دیگر مربوط بوده است. نمونههای جدید متفاوتاند، زیرا محتویات آنها عمدتاً از بقایای صدفها و دیگر جانوران دریایی سختپوست تشکیل شده است.
پژوهشگران برای یافتن صاحب اصلی تودهها، ترکیب آنها را با نمونههای شناختهشدهی دیگر مقایسه کردند. ماهیها و سرپایانی مانند ماهی مرکب خیلی زود از فهرست گزینهها کنار رفتند؛ چون محتویات فسیلها با الگوی غذایی آنها سازگار نبود.
کوسهها و کروکودیلها نیز مدتی بهعنوان گزینههای احتمالی مطرح بودند، اما نبود هرگونه بقایای ماهی در نمونهها این احتمال را ضعیف کرد. در نهایت، پلسیوسورها به محتملترین گزینه تبدیل شدند. به گفتهی پژوهشگران، این نخستین بار است که نمونهای از استفراغ فسیلشده به پلسیوسورها نسبت داده میشود.
پلسیوسورها گروهی از خزندگان دریایی بودند که در دوران مزوزوئیک زندگی میکردند. بدن آنها چهار بالهی بزرگ داشت و بسیاری از گونههایشان به گردن بسیار بلند مشهور بودند. این جانوران برای میلیونها سال در دریاهای جهان حضور داشتند و در میان موفقترین خزندگان دریایی دوران خود قرار میگرفتند.
پژوهشگران احتمال میدهند نمونههای کشفشده به گروهی از پلسیوسورها موسوم به کریپتپکلیدیدیا مربوط باشد. اعضای این گروه در ژوراسیک میانی، حدود ۱۶۵ میلیون سال پیش، زندگی میکردند و طول بدنشان میتوانست به حدود ۴ تا ۸ متر برسد.
یکی از فرضیهها این است که این پلسیوسورها هنگام جستوجوی غذا، سر خود را نزدیک کف دریا حرکت میدادند و سختپوستان و جانوران صدفدار را شکار میکردند. پوستههای سخت بدون آنکه کاملاً خرد یا هضم شوند وارد دستگاه گوارش میشدند و پس از مدتی باید از بدن خارج میشدند.
محل پیداشدن فسیلها نیز سرنخ مهم دیگری در اختیار دانشمندان قرار داده است. بقایای صدفی داخل تودهها متعلق به جانورانی بود که معمولاً در آبهایی با شوری نسبتاً ثابت زندگی میکنند؛ شرایطی که بیشتر با دریای آزاد سازگار است. بااینحال، خود تودههای فسیلشده در رسوبات دلتای رودخانهای پیدا شدند که میزان شوری آب در آن بهدلیل اختلاط آب شیرین و شور دائماً تغییر میکند.
پژوهشگران براساس همین تفاوت احتمال میدهند پلسیوسورها پس از شکار در دریا، به آبهای کمعمق و لبشور نزدیک ساحل میآمدند و در آنجا مواد هضمنشده را بالا میآوردند.
کناوست میگوید ممکن است این جانوران بعد از شکار برای استراحت یا خواب به نزدیکی ساحل میآمدند و همان زمان مواد باقیمانده در معدهی خود را دفع میکردند. رفتار نسبتاً مشابهی در بعضی جانوران امروزی مانند فکهای خزدار و کروکودیلهای دریایی دیده میشود.
تفاوت مهم این است که جانوران امروزی میتوانند برای استراحت از آب خارج شوند، اما پلسیوسورها احتمالاً بهدلیل شکل بدن و وزن زیادشان در آب باقی میماندند.
یکی از تودههای فسیلشده در نزدیکی مدفوع و استخوانهای فسیلی پیدا شد؛ موضوعی که نشان میدهد منطقهی موردنظر احتمالاً محل رفتوآمد یا توقف جانوران مختلف بوده است.
حفظشدن چنین موادی برای حدود ۱۶۵ میلیون سال اتفاق سادهای نیست. استفراغ و بقایای غذایی معمولاً خیلی سریع براثر موج، جزرومد، جانوران لاشهخوار و فرایندهای طبیعی از بین میروند.
به گفتهی کناوست، فشردهبودن تودهها و وجود لایهای از مخاط احتمالاً به حفظ آنها کمک کرده است. با وجود این، بیشتر نمونههای مشابه باید مدت کوتاهی پس از دفع از بین رفته باشند.
برخی تودهها ظاهراً خیلی سریع زیر رسوباتی که رودخانهها به منطقه میآوردند دفن شدند. تعدادی نیز وارد حفرههای ایجادشده بهوسیلهی سختپوستان کف دریا شدند و همین شرایط آنها را تا حدی از فرسایش محافظت کرد. پس از دفنشدن و طی فرایندهای طولانی زمینشناسی، این بقایا در نهایت به فسیل تبدیل شدند.
استفراغ فسیلشده شاید در نگاه اول موضوع جذابی به نظر نرسد، اما برای دیرینهشناسان سرنخ ارزشمندی از رژیم غذایی جانوران باستانی است. این فسیلها گاهی بقایای شکارها را حفظ میکنند و اطلاعاتی دربارهی زنجیرهی غذایی میلیونها سال قبل به دانشمندان میدهند.