شتر خونآشام؛ جانور عجیبی که ۱۳ میلیون سال پیش در آمریکای شمالی زندگی میکرد
دیرینهشناسان گونهای از شترهای باستانی را شناسایی کردهاند که با وجود گیاهخواربودن، چهار دندان نیش بزرگ و خمیده داشت.
به گزارش سایت دیدبان ایران، حدود ۱۳ میلیون سال پیش، موجودی عجیب با پاهای بلند، گردنی شبیه زرافه و چهار دندان نیش تیز در دشتهای آمریکای شمالی زندگی میکرد. این جانور برخلاف ظاهر ترسناکش، شکارچی نبود و از گیاهان تغذیه میکرد. اکنون پس از چند دهه بلاتکلیفی، دیرینهشناسان سرانجام نام علمی رسمی این شتر باستانی را تعیین کردهاند: Vampyrocamelus welshi یا «شتر خونآشام».
بهگزارش آیافالساینس، کاترین ماریوت، پژوهشگر موزهی تاریخ طبیعی آمریکا، به همراه سه همکارش فسیلهای این گونه را بررسی کردهاند. ویژگی متمایز جانور، وجود دو جفت دندان نیش خمیده در فک بالایی شترهای نر بود؛ دندانهایی که از نیش تمام شترهای شناختهشده بزرگتر بودند.
شتر خونآشام در اواخر دورهی میوسن در سرزمینهایی زندگی میکرد که امروزه بخشهایی از تگزاس و اکلاهما را تشکیل میدهند. این جانور پاهایی بلند و باریک داشت و ساختار گردنش به زرافه شباهت داشت.
حدود ۱۳ میلیون سال پیش، شترهایی با چهار دندان نیش بزرگ و خمیده در آمریکای شمالی زندگی میکردند
عجیبترین ویژگی آن، دندانهای نیش بود. در هر طرف فک بالایی شترهای نر، یک دندان نیش بزرگ با نوکی تیز و خمیده به سمت عقب قرار داشت و درست پشت آن، دندان نیش کوتاهتری دیده میشد. بهاینترتیب، جانور چهار دندان نیش در فک بالایی خود داشت.
بررسی فسیلها نشان میدهد بزرگی این دندانها صرفاً به جثهی شتر مربوط نبود. برخی خویشاوندان این گونه، با وجود داشتن جمجمههای بزرگتر، دندانهای نیش کوتاهتر و کندتری داشتند.
نکتهی جالب اینکه دندانهای نیش غولپیکر فقط در شترهای نر دیده میشدند. مادهها با وجود داشتن جثهای تقریباً مشابه، دندانهای نیش بسیار کوچکتری داشتند. پژوهشگران هنوز نمیدانند نیشهای بزرگ نرها دقیقاً چه کاربردی داشتهاند، اما تفاوت اندازهی دندانهای نیش میان دو جنس در شترهای امروزی نیز دیده میشود.
با وجود ظاهر ترسناک، شتر خونآشام کاملاً گیاهخوار بود. دندانهای آسیای هلالیشکل آن برای جویدن برگها سازگار شده بودند و هیچ نشانهای وجود ندارد که این جانور از خون یا گوشت تغذیه میکرده است.
اگرچه امروزه شترها بیشتر با بیابانهای آسیا و آفریقا شناخته میشوند، خاستگاه تکاملی آنها آمریکای شمالی است. نخستین شترسانان حدود ۴۰ تا ۶۰ میلیون سال پیش در این قاره ظاهر شدند و در طول میلیونها سال به گونههای متنوعی تکامل یافتند.
برخی از اجداد شترهای امروزی احتمالاً از طریق پل خشکی برینگ به آسیا مهاجرت کردند و بعدها به شترهای یککوهانه و دوکوهانه تبدیل شدند. گروههای دیگری نیز با عبور از مسیر پاناما به آمریکای جنوبی رسیدند و در گذر زمان به لاماها، آلپاکاها و ویکونیاها تکامل یافتند.
شترسانان تا پایان آخرین عصر یخبندان در آمریکای شمالی حضور داشتند. از آخرین نمایندگان بزرگجثهی آنها میتوان به شترهای جنس Camelops اشاره کرد که ارتفاعشان تا شانه به حدود ۲٫۱ متر میرسید و حدود ۱۳ هزار سال پیش منقرض شدند.
فسیلهای شتر خونآشام نخستینبار چندین دهه پیش در منطقهی تگزاس پنهندل جمعآوری شدند و به مجموعهی خصوصی چایلدز فریک، مجموعهدار مشهور فسیل، راه یافتند. یکی از کارکنان این مجموعه نام Machaerocamelus بهمعنای «شتر خنجری» را روی کشوهای نگهداری جمجمهها نوشته بود، اما هیچ توصیف علمی رسمی از این گونه منتشر نشد.
بااینحال، برخی دیرینهشناسان که بعدها به فسیلها دسترسی پیدا کردند، نام درجشده روی کشوها را در مقالات خود به کار بردند. درنتیجه، نام شتر خنجری بدون داشتن توصیف علمی معتبر وارد منابع پژوهشی شد.
شترهای خونآشام با وجود دندانهای ترسناکشان، گیاهخوار بودند و پاهای بلند و گردنی شبیه زرافه داشتند
مجموعهی فریک بیش از نیمقرن خصوصی باقی ماند و بسیاری از پژوهشگران امکان بررسی فسیلها را نداشتند. از سوی دیگر، براساس قواعد نامگذاری جانورشناسی، ثبت رسمی یک گونه به انتشار توصیف علمی آن نیاز دارد؛ بنابراین، نام قدیمی اعتبار رسمی پیدا نکرد.
اکنون پژوهشگران با بررسی دوبارهی فسیلها، این گونه را بهطور علمی توصیف کردهاند و نام شتر خونآشام را برای آن انتخاب کردهاند.
حدود ۱۳ میلیون سال پیش، دشتهای تگزاس تفاوت زیادی با چشمانداز امروزی داشتند. شتر خونآشام در زیستبومی زندگی میکرد که دستکم هفت نوع اسب، دو گونه کرگدن، جانوران سهشاخ و شکارچیان دندانخنجری در آن حضور داشتند.
استخوانهای کشیده و باریک پا نشان میدهند این شتر احتمالاً قد بلندی داشته است. بااینحال، بخش بزرگی از اسکلت جانور هنوز کشف نشده و دیرینهشناسان تاکنون مهرههای ستون فقرات، استخوان لگن یا حتی استخوانهای انگشتان پای آن را پیدا نکردهاند.
فسیلهای این گونه در تگزاس و اکلاهما نسبتاً فراواناند، اما در نبراسکا، با وجود کاوشهای گسترده، تنها یک قطعه پوزه و یک دندان جداشده از آن کشف شده است.
برخی فسیلهای شترهای پابلند در مناطق غربی آمریکای شمالی نیز ممکن است متعلق به همین گونه باشند، اما نبود دندانهای نیش شاخص، شناسایی قطعی آنها را دشوار میکند.
پژوهشگران حتی نمونههایی با ناهنجاریهای دندانی پیدا کردهاند؛ ازجمله شتری که دو دندان نیش آن بیشازحد نزدیک به یکدیگر رشد کرده بودند و نمونهای دیگر که در یک طرف فک، دندان اضافی داشت.
با وجود شناسایی رسمی شتر خونآشام، پرسشهای مهمی دربارهی این گونه بیپاسخ مانده است؛ بهویژه اینکه نیشهای بزرگ نرها چه کاربردی داشتهاند و چرا چنین ساختار دندانی غیرمعمولی در جانوری گیاهخوار تکامل یافته است.
پژوهش در شمارهی ۱۰۴ مجموعهی علمی موزهی تاریخ طبیعی و علوم نیومکزیکو معرفی شده است.