قطع اینترنت به سود کلاهبرداران و سودجویان/ بازار داغ فروش فیلترشکن و استارلینک/ اقدام دولت به نفع ثروتمندان/ بازهم مردم از حق خود محروم شدند/ قیمت فیلترشکن برابر نصف حقوق یک کارگر

دیده‌بان ایران؛ پریسا هاشمی: از روز اول جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران (۹ اسفند) اینترنت ایران تقریباً به صورت کامل قطع شده است و براساس گزارش نت‌بلاکس، تا روز شنبه (۲۳ اسفند) تنها حدود یک درصد کاربران ایرانی به اینترنت بین‌المللی متصل بودند. البته از یکشنبه (۲۴ اسفند) محدودیت‌های بیشتری بر اینترنت کشور اعمال شد و دسترسی ایرانیان به اینترنت جهانی به کمتر از یک درصد رسید. 

هفته گذشته فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت گفت که اینترنت تنها در اختیار آن‌هایی قرار می‌گیرد که صدای کشور را به جهان منتقل می‌کنند. این اظهارنظر شائبه مدیریت و کنترل داده‌ها در شرایط جنگی را قوت بخشید و به گفته برخی از کارشناسان، به نظر می‌رسد که بیش از مردم، افکار عمومی خارج از کشور برای دولت اهمیت دارد. البته این اولین بار نیست که دولت چهاردهم و دولت‌های گذشته، اینترنت را در شرایط بحرانی قطع می‌کنند. اما قطع اینترنت همیشه از سوی بخش زیادی از جامعه مورد اعتراض قرار گرفته است. بسیاری از افراد در جنگ ۱۲ روزه و حتی جنگ کنونی معتقدند که داشتن اینترنت می‌تواند جان شهروندان را نجات دهد، چراکه در جریان هشدارها برای تخلیه مناطق پرخطر قرار می‌گیرند. با این وجود، دیوارهای پاستور آن‌قدر بلند است که صدای اعتراض‌ها به گوش دولت و مسئولان دولتی نمی‌رسد.

دولت تا دیروز (یکشنبه) تنها به دو گروه از افراد اینترنت بدون فیلتر داده بود؛ گروه نخست اهالی رسانه بودند که با داشتن «سیم‌کارت سفید» به خبررسانی می‌پرداختند. البته این سیم‌کارت‌ها بدون فیلتر نیستند و بعضی از سایت‌ها و پلتفرم‌ها را باز نمی‌کنند و دارای محدودیت‌هایی هستند. از سوی دیگر، اهالی رسانه اگر اظهارنظرهای شخصی خود را که خلاف سیاست‌های دولت است، منتشر کنند، سیم‌کارت‌شان فیلتر می‌شود. نکته قابل توجه این که از عصر روز یکشنبه ۲۴ اسفند، اینترنت این گروه نیز مسدود شده است و آن‌ها هم مانند سایر کاربران، دیگر به اینترنت بین‌المللی دسترسی ندارند.

دومین گروهی که دولت به آن‌ها اینترنت بدون فیلتر می‌دهد، آن‌هایی هستند که قرار است صدای کشور را به خارج منتقل کنند. آن‌ها در فضای مجازی به‌ویژه شبکه اجتماعی ایکس فعالیت می‌کنند. تفاوت سیم‌کارت سفید با اینترنت VIP این است که گروه دوم (دارندگان اینترنت VIP) همیشه به اینترنت بین‌المللی وصل هستند، در حالی که زمان اعتراضات دی‌ماه، سیم‌کارت‌های سفید هم قطع بودند و از روز گذشته نیز مجدداً این سیم‌کارت‌ها قطع شده‌اند. دارندگان اینترنت VIP همان حلقه خودی‌های متشکل از مسئولان، دولتمردان، شورای‌های اطلاع‌رسانی و برخی روابط‌عمومی‌ها، فعالان سیاسی و رسانه‌ای در فضای مجازی و برخی نمایندگان مجلس هستند.

خرید و فروش کانفیگ‌های میلیونی

قطع اینترنت همیشه با عنوان و به بهانه «حفظ امنیت» صورت گرفته، اما این اقدام به‌جای کمک به حفظ آرامش و کنترل شرایط، بیشتر به سود فروشندگان فیلترشکن تمام شده است. پیش از شروع جنگ و طبق اعلام مسئولان وزارت ارتباطات (به گفته یکی از نمایندگان در صحن علنی مجلس)، گردش مالی فروش فیلترشکن بالغ بر ۲۰ تا ۵۰ هزار میلیارد تومان در سال برآورد می‌شد. این گردش مالی متعلق به زمانی است که هزینه افراد برای خرید اینترنت، از ۱۰۰ هزار تومان شروع می‌شد و تا بالای ۷۰۰ هزار تومان می‌رسید. اما قطعی اینترنت در شرایط جنگی کنونی، بهترین فرصت برای سود بیشتر فروشندگان فیلترشکن بوده است و آن‌ها قیمت فیلترشکن را به چند برابر رسانده‌اند و قیمت‌هایی را اعلام می‌کنند که مردم عادی نمی‌توانند از پس پرداخت آن برآیند و تنها ثروتمندان را با دسترسی به اطلاعات آزاد، به آسایش روانی می‌رساند. این در حالی است که بخش کثیری از جامعه به دلیل نداشتن استطاعت مالی نمی‌توانند به این فیلترشکن‌ها دست یابند و باید زیر بمب و موشک با بی‌خبری روزگار بگذرانند.

جنگ کنونی باعث شد که فروشندگان فیلترشکن قیمت‌های سرسام‌آوری را طلب کنند و پول‌های عجیب را به چاه ویل طمع خود سرازیر کنند. کما این که یکی از فعالان مذهبی چند روز پیش در یک اتاق کلاب‌هاوس به‌صراحت گفت که برای اعلام اعتراض خود به جنگ مجبور شده است که ۷ میلیون تومان پول فیلترشکن بپردازد. باید توجه داشت که ۷ میلیون تومان برابر با نصف حقوق کارگر در سال ۱۴۰۴ در یک ماه است.

بررسی‌های ما حاکی از آن است که تا پیش از ۲۴ اسفند، خرید کانفیگ‌ یک گیگابایتی اینترنت از حدود ۲۵۰ هزار تومان شروع می‌شد و به بیش از ۸۰۰ هزار تومان هم می‌رسید. اگر کانفیگ‌ اختصاصی بود هم هزینه آن بیش از این‌ها برای خریداران آب می‌خورد. هر کانفیگ ۵ گیگابایتی هم بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت داشت. با ایجاد محدودیت جدید اما به نظر می‌رسد پول‌هایی که مردم برای کانفیگ‌ها و دسترسی به اینترنت داده‌اند نیز بر باد رفته است، چراکه اینترنت بین‌المللی تقریباً به‌طور کامل، به‌جز برای دارندگان اینترنت VIP قطع شده است و تنها پیروز میدان نبرد اینترنت در ایران، فروشندگان فیلترشکن هستند.

افزایش ۴ برابری قیمت استارلینک 

از سوی دیگر، قیمت تجهیزات استارلینک هم در این روزهای جنگی به‌شدت افزایش یافته است. قیمت این تجهیزات تا پیش از جنگ چیزی حدود ۱۶۵ میلیون تومان بود. البته در همان زمان هم برخی افراد تجهیزات استارلینک را تا ۵۰۰ میلیون تومان نیز به فروش می‌رسانند. اما با شروع جنگ قیمت این تجهیزات ناگهان ۴ برابر شد و حالا قیمت استارلینک تقریباً از ۶۵۰ میلیون تومان شروع می‌شود. افزایش قیمت اما برای بخش بسیار کوچکی از جامعه که البته از توانایی مالی کافی هم برای خرید این تجهیزات نجومی برخوردار هستند، چندان مهم نیست و با وجود برخورد قانونی و هشدارهایی که درباره خرید استارلینک داده می‎‌شود، آن‌ها خواهان خرید استارلینک هستند. البته طبق اظهار برخی کارشناسان، با ایجاد محدودیت‌های جدید سرعت استارلینک هم کاهش پیدا کرده است.

خرید سیم‌کارت سفید یا سیم کارت PRO؟

بررسی‌های ما در فضای مجازی حاکی از آن است که سیم‌کارت‌هایی به نام PRO وجود دارد که فروشندگان آن مدعی هستند که اینترنت آزاد و بدون فیلتر دارد. این سیم‌کارت‌‌ها در بازار خرید و فروش با عنوان «سیم‌کارت سفید» معروف شده است. قیمت این نوع سیم‌کارت از ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان شروع می‌شود و حتی به بیش از ۱۰ میلیون تومان هم می‌رسد.

جولان کلاهبرداران در نبود اینترنت

در این میان، بازار کلاهبرداران هم پررونق است. هستند افرادی که به بهانه فروش کانفیگ‌ از مردم مستأصل، پول گرفته‌اند و پس از واریز وجه دیگر پاسخ کاربران را نداده‌اند. افراد زیان‌دیده هم نه راهی برای پیگیری دارند و نه می‌توانند پول خود را پس بگیرند. در حقیقت آن‌ها نگرانند که با طرح شکایت، خودشان با برخورد سلبی روبه‌رو شوند، چراکه اعلام شده است که خرید و فروش فیلترشکن غیرقانونی است.

این روزها بازار خبرهای عجیب درباره اینترنت هم داغ است که کلاهبرداران از این شایعات به‌راحتی سود می‌کنند. یکی از خبرها این است که «وزارت امور خارجه آمریکا پلتفرم جدیی به نام Freedom راه‌اندازی کرده که هدف آن دسترسی کاربران ایران و چین به اینترنت بدون فیلتر است.» سودجویان از این اخبار استفاده می‌کنند و VPN اختصاصی و عمومی را با این عنوان به فروش می‌رسانند. گاهی هم از این عناوین برای کلاهبرداری استفاده می‌کنند.

منبع: دیده‌بان ایران