کارشناس اقتصادی: قدرت خرید کالابرگ یک میلیون تومانی نصف شد / تکرار سرنوشت یارانه ۴۵ هزار تومانی

دیده بان ایران: طرح کالابرگ الکترونیکی با هدف حمایت از معیشت خانوارها و تأمین بخشی از کالاهای اساسی شکل گرفت، اما به گفته برخی کارشناسان اقتصادی، افزایش هزینه‌های زندگی و کاهش قدرت خرید اعتبار تخصیص‌یافته باعث شده این طرح به‌تدریج از اهداف اولیه خود فاصله بگیرد. در شرایطی که قیمت کالاهای اساسی همچنان سهم قابل توجهی از هزینه‌های خانوار را به خود اختصاص می‌دهد، مبلغ کالابرگ برای بسیاری از خانواده‌ها حتی پاسخگوی بخش محدودی از سبد مصرفی آنهاست.

یوسف کاووسی، کارشناس اقتصادی، با اشاره به روند اجرای طرح کالابرگ به دیده‌بان ایران گفت: مسئله اصلی امروز، تمایل مردم به دریافت نقدی این اعتبار نیست، بلکه خانوارها به دنبال آن هستند که بتوانند از این حمایت برای حل بخشی از مشکلات معیشتی خود با انعطاف بیشتری استفاده کنند. او همچنین با مقایسه وضعیت فعلی کالابرگ با تجربه یارانه نقدی، نسبت به کاهش تدریجی قدرت خرید این حمایت‌ها هشدار داده است.

هدف اولیه کالابرگ چه بود؟

کاووسی با اشاره به هدف اولیه اجرای طرح کالابرگ اظهار داشت: در ابتدای اجرای این طرح، کالابرگ برای تأمین چند قلم کالای اساسی خانوار تعریف شده بود؛ اقلامی مانند برنج، روغن، چای و کالاهایی که مصرف آنها برای خانوارها جنبه ضروری داشت.

وی افزود: اما این طرح به‌تدریج از مسیر اصلی خود خارج شد؛ به‌گونه‌ای که در برخی فروشگاه‌ها، اعتبار کالابرگ دیگر صرفاً برای خرید کالاهای اساسی مورد استفاده قرار نگرفت و امکان استفاده از آن برای خریدهای دیگر نیز فراهم شد. همین مسئله موجب شد کالابرگ از فلسفه اولیه خود فاصله بگیرد.

فاصله گرفتن کالابرگ از هدف اولیه

کاووسی با اشاره به برداشت عمومی از کارکرد فعلی کالابرگ بیان کرد: مردم وقتی می‌بینند اقلام اصلی و ضروری مانند روغن، برنج، گوشت و مرغ به‌صورت مؤثر و کافی از طریق این اعتبار در دسترس نیست، طبیعی است که این پرسش برایشان ایجاد شود که این اعتبار عملاً چه کارکردی دارد.

وی گفت: در چنین شرایطی، خانوارها ترجیح می‌دهند این اعتبار را به شکلی مصرف کنند که برایشان کارآمدتر باشد و بتواند بخشی از هزینه‌های زندگی آنها را پوشش دهد.

مردم به دنبال «نقد کردن» کالابرگ نیستند

این کارشناس اقتصادی با اشاره به رفتار مصرفی خانوارها در مواجهه با کالابرگ اظهار داشت: به نظر می‌رسد بخش قابل توجهی از مردم الزاماً به دنبال تبدیل کالابرگ به پول نقد نیستند، بلکه می‌خواهند این اعتبار به شکلی قابل استفاده باشد تا بتوانند یکی از گره‌های معیشتی خود را با آن باز کنند.

وی افزود: در واقع، انتظار مردم این است که کالابرگ کارکردی شبیه یک کارت اعتباری داشته باشد تا بتوانند خریدهای روزمره خود را با انعطاف بیشتری انجام دهند، نه اینکه صرفاً در چارچوبی محدود و غیرمنعطف قابل استفاده باشد.

اعتبار کالابرگ حتی برای کالاهای ضروری کافی نیست

کاووسی با اشاره به کاهش کارایی اقتصادی کالابرگ بیان کرد: حتی در مواردی که خانوار قصد دارد اعتبار کالابرگ را برای خرید اقلام ضروری‌تری مانند مرغ، گوشت، میوه، پنیر، کره و سایر لبنیات مصرف کند، معمولاً مبلغ این اعتبار پاسخگوی هزینه خرید نیست و افراد ناچارند مبلغ بیشتری از جیب خود بپردازند.

وی گفت: به همین دلیل، کالابرگ در شرایط فعلی نمی‌تواند پوشش مؤثری برای حداقل‌های سبد مصرفی خانوار ایجاد کند و تنها بخش کوچکی از هزینه‌ها را جبران می‌کند.

کالابرگ به سرنوشت یارانه نقدی نزدیک شده است؟

این کارشناس اقتصادی با اشاره به افت ارزش واقعی اعتبار کالابرگ اظهار داشت: کالابرگی که امروز با رقمی در حدود یک میلیون تومان تعریف می‌شود، عملاً بخش مهمی از ارزش خود را از دست داده و می‌توان گفت قدرت خرید آن تقریباً به نصف کاهش یافته است.

وی افزود: در حالی که قرار بود ارزش این اعتبار متناسب با نرخ تورم تعدیل شود، به نظر می‌رسد دولت در حال حاضر بودجه لازم برای اجرای چنین اصلاحی را در اختیار ندارد. از همین رو، کالابرگ نیز در حال حرکت به همان مسیری است که پیش‌تر یارانه نقدی طی کرد.

تجربه یارانه نقدی؛ از ۴۵ دلار تا حدود ۲ دلار

کاووسی با اشاره به تجربه کاهش ارزش یارانه نقدی بیان کرد: در زمان آغاز پرداخت یارانه نقدی، رقم ۴۵ هزار تومان معادل حدود ۴۵ دلار ارزش داشت، اما امروز همان مبلغ به چند دلار محدود رسیده است.

وی اظهار داشت: این روند نشان می‌دهد که وقتی مبلغ اسمی حمایت‌ها متناسب با کاهش ارزش پول و رشد تورم اصلاح نمی‌شود، آن حمایت به‌تدریج کارکرد خود را از دست می‌دهد و عملاً به سمت بی‌اثر شدن حرکت می‌کند.

ریشه مسئله؛ بحران اقتصادی و ناکارآمدی حمایت‌های حداقلی

این کارشناس اقتصادی با اشاره به ریشه اصلی تقاضای مردم برای استفاده منعطف‌تر از کالابرگ گفت: مسئله اصلی آنجاست که اقتصاد با مشکلات جدی مواجه است و یارانه یا کالابرگ دیگر توان تأمین حداقل نیاز غذایی خانوار را ندارد.

وی افزود: در چنین وضعیتی، طبیعی است که مردم تلاش کنند از هر امکان حمایتی، به هر شکل ممکن، برای پوشش بخشی از هزینه‌های خود استفاده کنند؛ حتی اگر این پوشش بسیار محدود و ناچیز باشد.

جمع‌بندی

کاووسی در پایان تأکید کرد: تا زمانی که حمایت‌های معیشتی نتواند با واقعیت تورمی و هزینه‌های زندگی هماهنگ شود، خانوارها ناچار خواهند بود این ابزارها را نه در قالب تعریف رسمی آنها، بلکه بر اساس نیاز واقعی زندگی روزمره خود مصرف کنند.

بر این اساس، چالش اصلی کالابرگ تنها نحوه مصرف اعتبار نیست؛ بلکه کاهش قدرت خرید این حمایت در برابر تورم و افزایش هزینه‌های خانوار است. اگر ارزش اعتبار متناسب با شرایط اقتصادی به‌روزرسانی نشود، احتمال دارد کالابرگ نیز مانند یارانه نقدی به‌تدریج بخش قابل توجهی از اثرگذاری اولیه خود را از دست بدهد.

منبع: سایت دیده بان ایران