حکمرانی در شرایط تنش، ضرورتی انکارناپذیر برای امروز و فردای ایران اسلامی

به گزارش سایت دیده بان ایران؛ بابک نگاهداری، با اشاره به تحولات ژرف جهانی در عرصه‌های اقتصادی، ژئوپلیتیک، زیست‌محیطی و فناورانه، خاطرنشان کرد: ما در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که مفروضات پایه‌ای بسیاری از نظریه‌های مدیریت عمومی و خط‌مشی‌گذاری، دیگر پاسخگوی مسائل موجود نیست. 

وی افزود: جنگ‌های ترکیبی، انقلاب هوش مصنوعی و دگرگونی در نظم بین‌الملل، تنها بخشی از عواملی هستند که محیط پیرامون کشورها را به صحنه‌ای پرآشوب و غیرقابل‌پیش‌بینی تبدیل کرده‌اند. در چنین شرایطی، حکمرانی صرفاً واکنشی و انفعالی، نه تنها کارآمد نیست؛ بلکه خود به عاملی برای تشدید آسیب‌پذیری تبدیل می‌شود. 

حکمرانی در شرایط تنش، مفهومی فراتر از مدیریت بحران است

رییس مرکز پژوهش‌های مجلس، با بیان اینکه حکمرانی در شرایط تنش، مفهومی فراتر از مدیریت بحران است، افزود: مدیریت بحران معمولاً به مواجهه با رویدادهای ناگهانی و کوتاه‌مدت می‌پردازد؛ اما آنچه امروز با آن روبروییم، «وضعیت تنش مزمن» است؛ یعنی فضایی که در آن چندین بحران به‌طور همزمان و تعاملی عمل می‌کنند و مرز میان وضعیت عادی و اضطراری محو شده است. 

وی ادامه داد: بازآفرینی نظام اداری کشور، یعنی طراحی مجدد نظام، رویکرد، نهادها، مدل‌ها و ابزارهای خط مشی‌گذاری به‌گونه‌ای که نه تنها در برابر شوک‌ها مقاوم باشد؛ بلکه بتواند از دل تنش‌ها، فرصت‌های نوین برای پیشرفت و بازسازی کشور استخراج کند. 

حکمرانی در شرایط تنش، یعنی مدیران مسیرهای جدیدی را کشف کنند

نگاهداری با بیان اینکه حکمرانی در شرایط تنش بیان می کند که مدیران و تصمیم‌گیران به‌جای انتظار برای فروکش کردن طوفان، بادبان‌های خود را تنظیم کرده و مسیرهای جدیدی را کشف کنند، تصریح کرد: این رویکرد فعال، مستلزم سه مؤلفه کلیدی است: نخست، داشتن «درک راهبردی» از ماهیت تنش‌ها و روابط علی پیچیده‌ی آنها؛ دوم، برخورداری از «نظام تصمیم‌گیری چابک» که بتواند در زمان کوتاه و با اطلاعات محدود، گزینه‌های سیاستی مؤثر تولید کند؛ و سوم، «سرمایه‌سازی نهادی» به‌گونه‌ای که نهادهای حکمرانی از انعطاف‌پذیری و توان یادگیریِ مستمر برخوردار باشند.

مهم‌ترین پیش‌نیاز برای تحقق حکمرانی فعال در شرایط تنش، «آمادگی» است

وی با تأکید بر اینکه این توانمندی‌ها به‌یکباره حاصل نمی‌شوند، تصریح کرد: مهم‌ترین پیش‌نیاز برای تحقق حکمرانی فعال در شرایط تنش، «آمادگی» است؛ و آمادگی پایدار، بدون «آموزش مسئله‌محور» و «فهم عمیق الگوهای نوین حکمرانی» ممکن نیست. 

رئیس مرکز پژوهش های مجلس، یادآور شد: نیازمند نسلی از مدیران، خط مشی‌گذاران، پژوهشگران و حکمرانان آینده هستیم که نه تنها اصول عمومی مدیریت و خط مشی گذاری را بدانند؛ بلکه بتوانند در فضای ابهام، تعارض منافع، کمبود منابع و فشار زمان، تصمیم‌هایی با کیفیت اتخاذ کنند و در عین حال، انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی را حفظ نمایند. به عبارت دیگر، باید «سواد حکمرانی تنش» را به‌عنوان یک شایستگی اساسی در سطوح گوناگون نظام اداری و سیاسی نهادینه کنیم.

وی با بیان اینکه مدرسه حکمرانی و قانونگذاری شهید مدرس(ره) در بدو تاسیس در مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دغدغه پیوند دانش و عمل در عرصه حکمرانی و خط مشی‌گذاری را داشته است، اظهار داشت: پس از بررسی‌های گسترده و آسیب‌شناسی برنامه‌های آموزشی موجود، به این نتیجه رسیدیم که در کشور، کمتر به‌صورت نظام‌مند و بین‌رشته‌ای به موضوع «حکمرانی در شرایط تنش» پرداخته شده است. از این رو، برای اولین بار، دوره تخصصی «حکمرانی در شرایط تنش و راهبردهای بازآفرینی کشور» را با رویکردی ترکیبی تئوری–کاربردی و با بهره‌مندی از اساتید برجسته و نیز استفاده از محتوای علمی و تخصصی، طراحی کرده‌ایم.

رئیس مرکز پژوهش های مجلس، در تشریح ساختار و مخاطبان این دوره، گفت: این دوره برای طیف وسیعی از کنشگران عرصه حکمرانی طراحی شده است؛ از مدیران میانی و ارشد دستگاه‌های اجرایی، وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی گرفته تا نمایندگان مجلس و مشاورانشان، کارشناسان مراکز پژوهشی و اندیشکده‌ها، مشاوران اقتصادی و سیاسی، و همچنین دانشجویان و پژوهشگرانی که خود را برای نقش‌های کلیدی آینده در نظام تصمیم‌گیری کشور آماده می‌کنند. 

وی افزود: سرفصل‌های دوره شامل مباحثی چون: «تحلیل سیستم‌های پیچیده و آشوب‌ناک»، «مدل‌های تصمیم‌گیری در شرایط فوریت»، «بازطراحی نهادها برای تاب‌آوری»، «خط مشی‌گذاری مبتنی بر سناریو»، «مدیریت تعارضات اجتماعی و سیاسی در شرایط تنش»، «فعال سازی ظرفیت‌ها و قابلیت‌های مردمی در شرایط تنش»، «دیپلماسی اقتصادی و امنیتی در دوران تلاطم» و «راهبردهای بازآفرینی کشور در حوزه‌های تخصصی» است.

نگاهداری در ادامه، با تأکید بر رویکرد «مسئولیت‌پذیری تدریجی و مبتنی بر شواهد» در این دوره، یادآور شد: همان‌طور که در نظام شایسته‌سالاری، ارزیابی نباید به لحظه انتصاب محدود شود، در حکمرانی تنش‌محور نیز یادگیری و تطبیق‌پذیری یک فرایند مستمر است. این دوره، فقط یک رویداد آموزشی سه‌هفته‌ای نیست؛ بلکه به‌عنوان هسته اولیه یک «جامعه یادگیرنده» از مدیران و خط¬مشی¬گذاران طراحی شده که پس از پایان دوره، از طریق شبکه‌های ارتباطی، جلسات بازاندیشی، به‌روزرسانی محتوا و دسترسی به منابع تحلیلی، بتوانند به‌طور مداوم دانش و مهارت خود را ارتقا دهند. ما معتقدیم که آماده‌سازی کشور برای آینده‌های نامعلوم، یک مأموریت ملی است و آموزش حکمرانی تنش، یکی از مهم‌ترین ارکان این آماده‌سازی محسوب می‌شود.

رئیس مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، در پایان در تبیین دستاوردهای مورد انتظار از این دوره، تصریح کرد: ما انتظار داریم که شرکت‌کنندگان، پس از گذراندن این دوره، توانایی «خوانش محیط در سطوح خرد، میانه و کلان» را پیدا کنند، «گسل‌های راهبردی» را تشخیص دهند، «راهبردهای جایگزین» را با روش‌های علمی ارزیابی نمایند و «طرح‌های عملیاتیِ بازآفرینی» را با در نظر گرفتن محدودیت‌ها و فرصت‌ها ارائه کنند. مهم‌تر از همه، امیدواریم که این دوره، گامی در جهت تغییر نگاه از «مدیریت انفعالی تهدیدها» به «کنشگری فعال آینده‌ساز» باشد؛ چراکه آینده از آن کشورهایی است که نه از طوفان می‌هراسند، بلکه باد را به خدمت می‌گیرند و مسیر خود را بر اساس خرد جمعی و عزم ملی بازتعریف می‌کنند. مدرسه حکمرانی و قانونگذاری شهید مدرس، با افتخار این مسیر تازه را گشوده است و از تمام دلسوزان نظام و میهن دعوت می‌کند تا در این حرکت تحول‌آفرین همراه شوند./