بابایی: ساختمانهای نیمهکاره، قربانی خلأ قانونی هستند/ ایمنسازی ساختمانهای شهرداری، دو سال است که جدی شده/ ایمنسازی هزینهبر است و بودجهها کفاف نمیدهد/ وضعیت بافت فرسوده تهران، بحرانی است/ شهرداری موظف است دیوارهای در حال ریزش را تخریب کند
مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران با بیان این که تنها حدود دو سال است که فرآیند ایمنسازی ساختمانهای شهرداری تهران جدی شده است و برای آن بودجه در نظر گرفته میشود، به دیدهبان ایران گفت: بافت فرسوده تهران در وضعیت بحرانی و ناپایداری قرار دارد و اگر مخاطرات طبیعی مثل زلزله داشته باشیم، آسیب جدی در این حوزه خواهیم داشت. در بافت فرسوده انواع و اقسام ناپایداریها وجود دارد. اما نمیتوانیم بگوییم اگر یک ماشین بزرگ رد شود، برخی ساختمانها میریزد. چون اگر مواردی هم اینقدر ناپایدار باشند، شهرداری میتواند رأساً رفع خطر کند. شهرداری برای رفع خطر بافتهای بسیار ناپایدار، دیوارها و بالکنهای در حال ریزش و ... میتواند طبق قانون با تشکیل کمیته رفع خطر، رأساً این اقدام را انجام دهد./ اگر ساختمانهای نیمهکاره، ناایمن و در حال ریزش باشند، شهرداری میتواند طبق بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداریها، کمیسیون رفع خطر تشکیل دهد و نسبت به اخذ حکم قضایی برای تخریب اقدام کند. این اقدام شهرداری اما برای مواردی مصداق پیدا میکند که سازه در حال ریزش باشد و خطر جدی داشته باشد. در غیر این صورت، متأسفانه برای تعیین تکلیف ساختمانهای نیمهکاره که اغلب به منظر شهری آسیب زدهاند، قانونی نداریم. این جزو ضعفهای قوانین در این حوزه است.
دیدهبان ایران؛ پریسا هاشمی: وقوع زلزلههای پیاپی در نقاط مختلف ایران در روزهای اخیر، بار دیگر نگاهها را به خطر زمینلرزه در تهران معطوف کرده است؛ شهری که سالهاست بهدلیل انباشت ریسکهای ساختاری، در زمره مناطق پرخطر کشور قرار دارد و با وجود هشدارهای مکرر کارشناسان، همچنان در وضعیت شکننده و ناپایدار باقی مانده است. پایتخت ایران با ترکیبی از ساختمانهای ناایمن، وسعت بالای بافتهای فرسوده و بناهای نیمهکاره رهاشده که برخی از آنها ساختمانهای مصادرهای اول انقلاب هستند، با آسیبپذیری مضاعف مواجه است. ساختمانهای ناایمن، نهتنها نماد ناکارآمدی در مدیریت شهری و تصمیمگیریهای گذشتهاند، بلکه در صورت وقوع زمینلرزه میتوانند به کانونهای مرگ و تخریب تبدیل شوند.
براساس اعلام رسمی مسئولان، میانگین تراکم جمعیت در کشور بیش از ۱۵۰ نفر در هر هکتار است؛ رقمی که خود گویای فشار فزاینده بر زیرساختهای شهری است. با این حال، در برخی بافتهای فرسوده و مناطق پرتراکم تهران، این عدد به ۲۵۰ تا حتی ۴۰۰ نفر در هر هکتار هم میرسد. این تراکم در شرایط بحران میتواند به مانعی جدی برای امدادرسانی، تخلیه اضطراری و مدیریت صحنه حادثه بدل شود. در حالی که میانگین جهانی تراکم جمعیت شهری کمتر از ۵۰ نفر در هکتار برآورد میشود. فاصله معنادار میان این ارقام، تصویری واضح از شدت تمرکز جمعیت و شکنندگی ساختار شهری تهران ارائه میدهد.
بافتهای فرسوده حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد از محدوده شهری تهران و پیرامون آن را دربرمیگیرد؛ بافتهایی که عمدتاً در محلههای قدیمی و فقیرنشین متمرکز شدهاند. در این مناطق، کوچههای باریک، دسترسیهای محدود، فرسودگی شبکههای آب، برق و گاز و ساختمانهای عمدتاً فاقد استانداردهای مقاومسازی، سناریوی وقوع یک زمینلرزه شدید در پایتخت را به کابوسی تمامعیار تبدیل میکند. تمرکز جمعیت در این محدودهها، بهویژه در ساعات شب، میتواند ابعاد تلفات انسانی را بهطور چشمگیری افزایش دهد. کارشناسان با استناد به شبیهسازیهای انجامشده هشدار میدهند که در صورت وقوع زمینلرزهای با بزرگای ۷ ریشتر در تهران، کشور با یکی از مرگبارترین سناریوهای ممکن روبهرو میشود و در برخی برآوردها، حتی تلفات جانی چنین حادثهای، میلیونی تخمین زده میشود. چنین برآوردهای تلخ و تکاندهندهای، براساس مدلسازیهای جمعیتی، وضعیت سازهها، تراکم شهری و ظرفیت محدود زیرساختهای امدادی اعلام شده است.
در چنین شرایطی، لزوم فاصله گرفتن از مدیریت نمایشی و رفتن به سوی حکمرانی تخصصی بیش از پیش عیان میشود؛ مدیریتی که بر پایه سرعت بخشیدن به روند نوسازی بافتهای فرسوده و افزایش مقاومسازی جهت کاهش ریسک و پیشگیری از فاجعه شکل میگیرد.
در همین راستا درباره روند ایمنسازی ساختمانهای ناایمن بهویژه ساختمانهای ناایمن شهرداری تهران و ساختمانهای مصادرهای تعیینتکلیفنشده از سالهای قبل و همچنین فرآیند نوسازی بافتهای فرسوده در دوره کنونی مدیریت شهری، دیدهبان ایران با مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران گفتوگو کرده است که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
ایمنسازی ساختمانها به بودجه سنگینی نیاز دارد
مهدی بابایی، رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران در پاسخ به این سؤال که چرا برخی از ساختمانهای خود شهرداری هم ناایمن است، به دیدهبان ایران گفت: «تا یکی، دو سال پیش اصلاً ردیف بودجه ایمنسازی ساختمان شهرداری وجود نداشت. دو سالی است که ردیف بودجهای را برای ساختمانهای شهرداری ایجاد کردهایم و فرآیند ایمنسازی این ساختمانها شروع شده است. با این حال، تا نقطه مطلوب فاصله زیادی داریم. از سوی دیگر هم نمیتوان انتظار داشت که تمام ساختمانها یکدفعه ایمن شوند، چون این روند به بودجه سنگینی نیاز دارد. بخش زیادی از فرآیند، مربوط به ایمنسازی از لحاظ حریق است و بخش دیگر آن هم ایمنسازی سازه است که هر دو بخش هزینهبر هستند.»
او با بیان این که سال به سال در زمان بررسی بودجههای شهرداری، مناطق و سازمانهای مدیریت شهری پیشنهاداتی درباره ایمنسازی میدهند و کار در حال پیش رفتن است، افزود: «در بودجه امسال، ایمنی آسانسورها هم گنجانده شده است. پیش از این، متولی مشخصی در شهرداری وجود نداشت که موضوعات ایمنی ساختمانهای شهرداری را پیگیری کند. پیرو مصوبه شورای شهر تهران، مسئول HSE بهصورت الزامی در سازمانها، شرکتها، مناطق و نواحی بهعنوان متولی تعیین شده است؛ یعنی در حال حاضر یک متولی پیدا شده است که این موضوعات را احصا و بعد برای آن درخواست بودجه میکند. امیدواریم که حالا با این سیستمی که ایجاد شده است، روند کار سرعت بگیرد، ولی تا نقطه مطلوب فاصله زیاد است.»
شهرداری باید ساختمانهای در حال ریزش را تخریب کند
بابایی در پاسخ به این سؤال که چرا ساختمانهای نیمهکاره بهویژه بناهای مصادرهای در اختیار بنیاد مستضعفان و ستاد اجرایی فرمان امام (ره)، پس از بیش از چهار دهه، تعیین تکلیف و ساماندهی نمیشوند، تأکید کرد: «اگر ساختمانهای نیمهکاره، ناایمن و در حال ریزش باشند، شهرداری میتواند طبق بند ۱۴ ماده ۵۵ قانون شهرداریها، کمیسیون رفع خطر تشکیل دهد و نسبت به اخذ حکم قضایی برای تخریب اقدام کند. این اقدام شهرداری اما برای مواردی مصداق پیدا میکند که سازه در حال ریزش باشد و خطر جدی داشته باشد. در غیر این صورت، متأسفانه برای تعیین تکلیف ساختمانهای نیمهکاره که اغلب به منظر شهری آسیب زدهاند، قانونی نداریم. این جزو ضعفهای قوانین در این حوزه است.»
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران افزود: «البته این موضوع در سطح شهر تهران جدی نیست، چراکه ارزش زمین و ملک بسیار افزایش پیدا کرده است و اغلب نهادها و ارگانها به دنبال تعیین تکلیف املاک و مولدسازی آنها هستند. در برههای از زمان، این ساختمانها زیاد در شهر به چشم میآمد، اما الان یک مقدار کمتر شده است.»
بافت فرسوده نیازمند قوانین بیشتری است
بابایی در پاسخ به این سؤال که چرا در دوره کنونی مدیریت شهری هم شاهد نوسازی بافت فرسوده نبودیم، گفت: «اول این که طبق آمارها در دوره ششم مدیریت شهری سرعت نوسازی بافت فرسوده یک مقدار بیشتر شده، اما به هر حال اتفاق چشمگیری نیفتاده است. شوراهای شهر در دورههای مختلف یکسری قوانین تصویب کردهاند و تسهیلاتی بر این اتفاق در نظر گرفتهاند. اما میطلبد که به هر حال مشوقهای بیشتری توسط دولت و همچنین مجلس تصویب شود تا روند نوسازی بافت فرسوده سرعت بیشتری پیدا کند.»
او افزود: «به هر حال قوانین موجود آزمایش شده و سرعت کنونی نوسازی بافت فرسوده پیرو همین قوانین موجود است. شورای شهر تهران در این خصوص مصوباتی داشته است. از جمله این مصوبات، این است که عوارضی بابت ساختمانهای در حال ساخت در مسیر نوسازی بافت فرسوده گرفته نمیشود و دادن یک طبقه اضافی برای تجمیع ساختمانهای موجود در بافت فرسوده نیز به بازسازی این بافتها کمک کرده است. اما به هر حال، میطلبد که قوانین بیشتری در این حوزه تصویب شود.»
تشکیل کمیتهای برای رفع خطر موردی دیوارهای در حال ریزش
رئیس کمیته ایمنی شورای شهر تهران در پاسخ به این سؤال که آیا بافت فرسوده تهران شرایط بحرانی دارد یا خیر، گفت: «بله. به هر حال بافت فرسوده در وضعیت ناپایداری قرار دارد و اگر مخاطرات طبیعی مثل زلزله داشته باشیم، آسیب جدی در این حوزه خواهیم داشت. در بافت فرسوده انواع و اقسام ناپایداریها وجود دارد. اما نمیتوانیم بگوییم اگر یک ماشین بزرگ رد شود، برخی ساختمانها میریزد. چون اگر مواردی هم اینقدر ناپایدار باشند، شهرداری میتواند رأساً رفع خطر کند. شهرداری برای رفع خطر بافتهای بسیار ناپایدار، دیوارها و بالکنهای در حال ریزش و ... میتواند با تشکیل کمیته رفع خطر رأساً این اقدام را انجام دهد. در حقیقت مشکلی در این حوزه وجود ندارد.»
بابایی در پایان گفت: «نکته قابل بحث این است که شهرداری تا چه حد میتواند به این موضوع ورود پیدا کند؟ در این خصوص بحث بودجه هم مطرح است. شهرداری بهصورت موردی میتواند با اخذ حکم به این موضوع ورود پیدا کند. بودجه شهرداری تنها بهصورت موردی اجازه ورود به چنین حوزهای را میدهد. علاوه بر آن شهرداری طبق قانون تنها میتواند به تخریب دیوار یا بالکن در حال ریزش اقدام کند، نه آن که چنین ساختمانهایی را نوسازی کند.»
منبع: دیدهبان ایران