ایران در ردیف کشورهای تراز اول هدررفت غذا

به گزارش سایت دیدبان ایران؛ تحلیل‌های جدید نشان‌دهنده ارتباط مستقیم میان قیمت‌ها و سوءتغذیه حاد است. هر ۱۰ درصد افزایش در قیمت مواد غذایی با افزایش ۲.۷ تا ۴.۳ درصدی در شاخص لاغری مفرط(wasting) و افزایش ۴.۸ تا ۶.۱ درصدی در لاغری مفرط شدید در میان کودکان زیر پنج سال همراه است. 

ندا فرح‌بخش کارشناس ارشد تغذیه گروه بهبود مرکز بهداشت خوزستان در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ۱۶ اکتبر روز جهانی غذا و شعار امسال «کاهش و کنترل ضایعات و هدررفت مواد غذایی برای مردم، برای محیط زیست» اظهار کرد: در سراسر جهان تقریبا یک‌سوم مواد غذایی تولیدشده برای مصارف انسانی از دست می‌رود یا دور ریخته می‌شود. 

وی افزود: این میزان، معادل حجم کلی ۱.۳ میلیارد تن در سال است و ایران در زمینه هدررفت مواد غذایی در ردیف کشورهای تراز اول دنیا قرار دارد. ضایعات مواد غذایی در ایران معادل ۳۵ میلیون تن با ارزش تقریبی ۱۵ میلیارد دلار است. 

تأثیر زیست‌محیطی ضایعات غذایی 

فرح‌بخش تصریح کرد: تولید غذا منابع فراوانی را به خود اختصاص می‌دهد و ضایعات و اتلاف غذایی به طور غیرمستقیم با طیف گسترده‌ای از تأثیرات زیست‌محیطی مانند فرسایش خاک، قطع جنگل‌ها، آلودگی آب و هوا و همچنین انتشار گازهای گلخانه‌ای که در فرآیندهای تولید، انبارداری، حمل و نقل و مدیریت زباله‌های غذایی رخ می‌دهند، همراه است. 

کارشناس ارشد تغذیه گروه بهبود مرکز بهداشت خوزستان ادامه داد: از سوی دیگر، مقدار زیادی از غذا در سطح خانوار هدر می‌رود. پیشگیری از هدررفت غذا در مراحل نهایی زنجیره تامین برای جلوگیری از تغییرات بیشتر اقلیمی بسیار مهم است. به عبارت دقیق‌تر، اگر غذا توسط خانوارها در پایان زنجیره تأمین هدر رود، تمامی انرژی‌های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه‌ای که در تولید، فرآوری، حمل و نقل، سرد کردن و آماده‌سازی این مواد غذایی به کار رفته است، بیهوده بوده است. 

وی با تأکید بر اینکه ضایعات مواد غذایی مصرفی یک چالش جهانی است و محدود به کشورهای توسعه‌یافته نیست، گفت: تقریباً در هر جایی که اندازه‌گیری شده، این موضوع قابل توجه است. 

ناامنی غذایی مزمن 

فرح‌بخش اظهار کرد: برآورد می‌شود در سال ۲۰۲۵ حدود ۲.۱ میلیارد نفر در جهان، یعنی ۲۵.۸ درصد از جمعیت کل جهان، دچار ناامنی غذایی متوسط یا شدید بوده‌اند. در همین سال، بیش از نیمی از جمعیت آفریقا(۵۶.۶ درصد) با ناامنی غذایی متوسط یا شدید مواجه بوده‌اند؛ این در حالی است که این رقم برای آسیا ۲۰.۳ درصد، برای آمریکای لاتین و حوزه کارائیب ۲۲.۹ درصد و برای آمریکای شمالی و اروپا ۸.۷ درصد بوده است. 

وی با اشاره به تورم قیمت مواد غذایی افزود: از سال ۲۰۲۰، نرخ تورم قیمت مواد غذایی همواره از نرخ کلی تورم پیشی گرفته است. در ژانویه ۲۰۲۳، تورم جهانی قیمت مواد غذایی به اوج خود یعنی ۱۳.۶ درصد رسید که ۵.۱ واحد درصد بالاتر از نرخ تورم عمومی (۸.۵ درصد) بود. تورم قیمت مواد غذایی در کشورهای کم‌درآمد بیشترین میزان را داشت و در ماه مه ۲۰۲۳ به اوج ۳۰ درصدی رسید. 

فرح‌بخش در ادامه عنوان کرد: قیمت‌های بالا ممکن است خانواده‌ها را به سمت مصرف مواد غذایی ارزان‌تر و فوق‌فرآوری‌شده با ارزش غذایی پایین سوق دهد، در حالی که میوه‌ها، سبزیجات و منابع پروتئینی باکیفیت همچنان گران باقی مانده‌اند. 

وی ادامه داد: تحلیل‌های جدید نشان‌دهنده ارتباطی مستقیم میان قیمت‌ها و سوءتغذیه حاد است. هر ۱۰ درصد افزایش در قیمت مواد غذایی با افزایش ۲.۷ تا ۴.۳ درصدی در شاخص لاغری مفرط (wasting) و افزایش ۴.۸ تا ۶.۱ درصدی در لاغری مفرط شدید میان کودکان زیر پنج سال همراه است. 

کارشناس ارشد تغذیه گروه بهبود مرکز بهداشت خوزستان افزود: با این حال این روند کلی، نابرابری‌های منطقه‌ای قابل‌توجهی را پنهان می‌کند. در آفریقا، وضعیت توانایی مالی به‌شدت وخیم‌تر شده است، به‌گونه‌ای که ۶۶.۶ درصد از جمعیت در سال ۲۰۲۵ قادر به تأمین هزینه یک رژیم غذایی سالم نبوده‌اند؛ رقمی که بیش از دو برابر میزان مشاهده‌شده در آسیا و همچنین آمریکای لاتین و کارائیب است. 

فرح‌بخش در ادامه گفت: هزینه رژیم غذایی سالم به دلیل تفاوت‌های ساختاری در سیستم‌های کشاورزی-غذایی، در مناطق مختلف بسیار متفاوت است. مواد غذایی با منشأ حیوانی، میوه‌ها و سبزیجات بیشترین سهم را در هزینه‌ها دارند، در حالی که مواد غذایی نشاسته‌ایِ پایه مانند غلات و ریشه‌های نشاسته‌ای سهم نسبتا کمی در هزینه‌ها ایفا می‌کنند. مواد غذایی با منشأ حیوانی بیشترین سهم را در هزینه رژیم غذایی سالم در آفریقا دارند، در حالی که سبزیجات بیشترین سهم را در آمریکای لاتین و کارائیب به خود اختصاص می‌دهند. 

نقش زنجیره‌های ارزش مواد غذایی در قیمت‌ها 

وی بیان کرد: فعالیت‌های پس از مرحله مزرعه مانند فرآوری و توزیع، ۷۰ تا ۷۵ درصد از مبلغ پرداختی مصرف‌کنندگان را تشکیل می‌دهند و تا ۴۰ درصد از کل هزینه‌ها مربوط به مراحل فرآوری، لجستیک و عمده‌فروشی است بنابراین، بهبود کارایی در این بخش‌ها، به ویژه برای کاهش هزینه مواد غذایی فسادپذیر و غنی از مواد مغذی، حیاتی است.

کارشناس ارشد تغذیه گروه بهبود مرکز بهداشت خوزستان افزود: کاهش هزینه‌های یک رژیم غذایی سالم نیازمند واکنش‌های سیاستی متناسب با شرایط است که عرضه غذاهای مغذی را افزایش و در عین حال هزینه‌های ساختاری را در زنجیره‌های ارزش کشاورزی - غذایی کاهش دهد. این شامل سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، تحقیق و توسعه، آبیاری و زنجیره‌های سرد، در کنار اصلاحات در یارانه‌ها، تسهیل تجارت و چارچوب‌های نظارتی است.

وی اضافه کرد: مداخلات هدفمندی که بهره‌وری را افزایش می‌دهند، تلفات را کاهش می‌دهند و شیوه‌های پایدار را ترویج می‌دهند، می‌توانند همزمان نتایج تغذیه را بهبود بخشند، تاب‌آوری را تقویت کرده و از اهداف اقلیمی حمایت کنند. 

فرح‌بخش با تأکید بر اینکه تغییر چند عادت می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند، توصیه کرد: خرید مواد غذایی و آماده‌سازی غذا را برنامه‌ریزی کنید، با دقت خرید کنید و مواد غذایی را به درستی ذخیره کنید تا کیفیت و ماندگاری آن حفظ شود. به تاریخ انقضا روی برچسب‌های مواد غذایی توجه کنید، به خصوص هنگام خرید مواد غذایی بسیار فاسدشدنی. 

وی افزود: اندازه وعده‌های غذایی را برای آماده‌سازی غذا اندازه‌گیری کنید و مواد غذایی مازاد را نگهداری کنید، به اشتراک بگذارید یا اهدا کنید. در تلاش‌های جامعه برای بازیابی مواد غذایی مازاد و حمایت از توزیع مجدد مواد غذایی شرکت کنید و ضایعات مواد غذایی را کمپوست کنید.