چشم انداز بازار جهانی انرژی

بهنام کهوری کارشناس حوزه روابط بین الملل و انرژی در یادداشتی به چشم انداز بازار جهانی انرژی، پرداخته است.

چشم انداز بازار جهانی انرژی

به گزارش دیده بان ایران: از روز ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ ( 5 اسفند 1400) که ارتش روسیه تهاجم گسترده‌ای را علیه اوکراین همسایه غربی خود آغاز کرد زنجیره تامین  اقتصاد جهانی تحت تاثیر این بحران بزرگ قرار گرفته و برخی از کالا ها نظیر غلات و نفت و گاز با جهش بی سابقه قیمتی مواجه شد.

در بازار جهانی انرژی، نفت برنت  که قبل از شروع جنگ اوکراین و در تاریخ اول اسفند ماه 1400 به ازای هر بشکه 94 دلار قیمت گذاری شده بود پس از آغاز جنگ روسیه ودر تاریخ پانزدهم اسفند ماه 1400 و تقریبا ده روز پس از آغاز جنگ اوکراین قیمت آن به رقم 114 دلار به ازای هر بشکه  رسید.این مسئله نشان داد جنگ تاثیر شگرفی بر روی بازار جهانی انرژی گذاشته است.

بر اساس ارزیابی آژانس بین المللی انرژی تا قبل از شروع جنگ ودر سال 2021 فروش گاز طبیعی شرکت گازپروم روسیه به اروپا حدود ۱۵۰ میلیارد متر مکعب بوده است ؛یعنی  بیش از یک چهارم نفت اروپا در ۲۰۲۱ از طریق روسیه تامین می شده  است.

پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ، رابطه غرب و روسیه بهبود یافته و طرفین به سمت توافقات اقتصادی رفتند و روسیه به مهمترین تامین کننده انرژی اروپا تبدیل شده بود و در سال 2011 خط لوله نورد استریم 1 با هدف انتقال گاز روسیه به اروپا احداث شد.

خط نورد استریم 2 نیز در سال 2018 استارت خورد ولی با شروع جنگ اوکراین این طرح به محاق رفت

اما با آغاز جنگ اوکراین، غرب  نگران امنیت خود شد از همین رو طرف های اروپایی با هدف کاهش وابستگی خود به گاز روسیه  از طرح نورد استریم 2 خارج شدند و در کنار آمریکا  تلاش هایی را با هدف تحریم نفتی روسیه آغاز کردند.

از آنجا که روسیه تولیدکننده بزرگ انرژی است، تحریم‌هایی که غرب علیه این کشور اعمال کرده، بر بازار انرژی جهان اثر گذاشته است. بنابراین، شاهد نوسان‌ زیاد در قیمت نفت، گاز و فرآورده‌های نفتی هستیم و قیمت‌ها نسبت به قبل از جنگ بسیار بالاتر است.  رشد قیمت انرژی سبب افزایش نرخ تورم در اقتصادهای مختلف می‌شود و زمینه را برای رکود اقتصادی فراهم می‌کند.

جنگ اوکراین تحریم نفتی غرب علیه روسیه امنیت انرژی اروپا  را به خطر انداخته است. (امنیت انرژی عبارت است از: تضمین وجود مقدار کافی از انرژی برای مردم، فعالیت های اقتصادی و اجتماعی و اهداف دفاعی با قیمت قابل قبول)

چشم انداز جنگ اوکراین نشان از تداوم این جنگ در کوتاه مدت دارد و لذا کشورهای اروپایی باید به فکر منابع جدید انرژی برای جایگزینی نفت و گاز روسیه داشته باشند .

اتحادیه اروپا از سالها قبل تلاش هایی را با هدف کاهش وابستگی به انرژی های فسیلی و بهره گیری از انرژی های نو انجام داده اما این تلاش ها در شرایط کنونی و کوتاه مدت نمی تواند نیاز اروپا به انرژی های فسیلی را به صفر برساند و همچنان نیازمند انرژی های فسیلی بخصوص نفت وگاز است از همین رو تلاش هایی را جهت تامین امنیت انرژی خود انجام داده است کشورهای عضو اتحادیه اروپا  که با هدف فشار بر روسیه و متوقف کردن ماشین جنگی پوتین، در تکاپوی توافق برای تحریم واردات انرژی از روسیه هستند. طرحی را با هدف کاهش وابستگی به نفت و گاز روسیه آماده کرده اند..

بر اساس پیش نویس طرح اتحادیه اروپا ، بروکسل(مقر اصلی اتحادیه اروپا) برای خلاص کردن این کشورها از سوخت فسیلی روسیه طرحی سه وجهی را پیشنهاد داده که شامل: تغییر به واردات گاز از منابعی به غیر از روسیه، گسترش سریع تر انرژی های تجدیدشدنی و تلاش بیشتر برای صرفه جویی در مصرف انرژی است.

در راستای اجرای این طرح ،امانوئل مکرون ئیس جمهور فراانسه تماسهایی را با مقامات عربستان وامارات برقرار کرده ؛ وی در حاشیه اجلاس سران گروه ۷ در آلمان ‌گفت: من با رئیس امارات تلفنی گفت وگو کردم. وی به من گفت که امارات در حداکثر ظرفیت تولید نفت خود قرار دارد .مکرون ادامه داد: رئیس امارات همچنین گفت که عربستانی‌ها می‌توانند ۱۵۰ (هزار بشکه در روز) ظرفیت خود را افزایش دهند. ولی  افزودن ظرفیت تولید نفت برای عربستان به حداقل ۶ ماه زمان نیاز دارد. 

در این اوضاع قطر که به عنوان سومین دارنده گاز و 12 دارنده نفت جهان شناخته می شود برای  توسعه میدان گازی مشترک با ایران قراردادهایی را با شرکت های اکسون موبیل آمریکا، اینی ایتالیا و شرکت توتال انرژیز فرانسه امضا نموده است.تا بتواند در آینده نقش بیشتری دربازار جهانی انرژی بازی کند

اروپا که هر ساله در فصل زمستان با افزایش تقاضای انرژی مواجه می شود از اکنون در تلاش است تا  از طریق سایر تولید کنندگان انرژی نظیر ایران، قطر، ونزوئلا، مصر، نیجریه و اسرائیل، انرژی مورد نیاز خود را تامین کرده و با تنوع بخشی به تامین کنندگان انرژی به هیچ کدام از تولیدکنندگان وابستگی نداشته باشد.

چین و هند نیز در شرایط فعلی برای رشد اقتصادی خود نیازمند انرژی ارزان قیمت هستند و در شرایطی که غرب نفت روسیه را تحریم کرده بود هندی ها به دلیل تخفیف بالای نفت روسیه از همراهی با آمریکا در تحریم علیه روسیه خودداری کردند . رفتار سیاسی چین به عنوان یک قدرت اقتصادی نو ظهور و یکی از بزرگترین مصرف کنندگان انرژی نیز نشان می دهد این کشور برای تدام رشد اقتصادی خود نیازمند انرژی ارزن است و از ثبات در بازار جهانی انرژی استقبال می کند

نتیجه گیری

با توجه به شرایط موجود وتنش بین غرب و روسیه ، بازار جهانی انرژی همچنان متلاطم خواهد بود.

نگرانی غرب از جانب روسیه نسبت به آینده امنیت خود می باشد لذا چشم اندازی کوتاه مدت برای پایان جنگ اوکراین قابل تصور نیست و اروپا و آمریکا هم در تلاشند وابستگی خود به نفت روسیه به شدت کاهش دهند.

   لذا غرب برای تامین امنیت بازار انرژی، فروش نفت و گاز ایران و ونزوئلا را تسهیل می کند که شواهد آن قابل مشاهده است .

از همین رو اتحادیه اروپا تلاشهایی را برای وارد کردن نفت و گاز ایران به بازار جهانی انجام داد و در همین راستا  جوزپ بورل مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با هدف احیای برجام و میانجی گری بین ایران و آمریکا  به تهران سفر کرد و قرار است نماینده ایران و آمیکا با میانجی گری بورل مذاکرات احیای برجام را انجام دهند.

هدف اروپا و آمریکا از احیای یرجام  در شرایط فعلی افزایش تولید نفت و گاز ایران و ورود آن به بازارهای جهانی با هدف مقابله با کاهش عرضه نفت در بازار می باشد.

می توان نتیجه گرفت که اروپا در کوتاه مدت تامین انرژی خود از منابع مختلف با هدف کاهش وابستگی به روسیه یا یک کشور خاص دنبال کرده و انرژی خود را از منابع مختلف تامین می کند.و به همین دلیل سرمایه گذاری زیادی در حوزه های نفت وگاز در کشورهای مختلف انجام می دهد.

همین مسئله باعث شده تا احتمال توافق برجام زیادشود . اما چنانچه برجام هم امضا نشود احتمالا آمریکا برخی  معافیت های غیر رسمی بر روی فروش نفت ایران اعمال کند.تا بازار انرژی بیش از این با کاهش عرضه و به تبع آن با افزایش مواجه نشود.

اما  غرب و چین در طولانی مدت کاهش وابستگی به انرژی فسیلی را دنبال می کنند وهمین امر می تواند در دوران بعد از جنگ اوکراین باعث کاهش قیمت انرژی در بازار جهانی شود.

ارسال نظر