چه عواملی باعث سرطان ریه در افراد غیرسیگاری میشوند؟
سیگار تنها عامل خطر سرطان ریه نیست مهمترین عوامل دیگر شامل آلودگی هوا، دود سیگار دیگران، گاز رادون، دود سوختهای خانگی، استفاده از چوب، زغالسنگ و فضولات حیوانی برای پختوپز، بهویژه در محیطهای بدون تهویه مناسب، از آلودگیهای شغلی، سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی و آسیبهای ریوی ناشی از بیماریهای مزمن مانند سل هستند.
به گزارش سایت دیدبان ایران؛ اگرچه سیگار همچنان مهمترین عامل ابتلا به سرطان ریه محسوب میشود، سهم افراد غیرسیگاری در میان مبتلایان قابل توجه است و آلودگی هوا یکی از عوامل مهم این بیماری به شمار میرود.
افراد غیرسیگاری به چه نوع سرطان ریوی مبتلا میشوند؟
به گفته متخصص بیماریهای ریه، شایعترین نوع سرطان ریه در افراد غیرسیگاری، آدنوکارسینوم است؛ نوعی سرطان که معمولاً از بخشهای خارجی ریه آغاز میشود و در زنان و جمعیت آسیایی شیوع بیشتری دارد.
مطالعهای در سال ۲۰۲۵ در مجله «The Lancet Respiratory Medicine» نشان داد که حدود ۶۰ درصد سرطانهای ریه در افرادی که هرگز سیگار نکشیدهاند، از نوع آدنوکارسینوم است.
بر اساس این پژوهش، آلودگی ذرات معلق هوا در سال ۲۰۲۲ با حدود ۲۰۰ هزار مورد آدنوکارسینوم ریه در جهان ارتباط داشته است که بیش از ۸۰ هزار مورد آن در زنان گزارش شده بود.
سیگار تنها عامل خطر سرطان ریه نیست. مهمترین عوامل دیگر عبارتاند از:
آلودگی هوا: ذرات ریز معلق مانند PM2.5 میتوانند به عمق ریه نفوذ کنند و به بافت آن آسیب برسانند.
دود سیگار دیگران: قرار گرفتن مداوم در معرض دود سیگار دیگران نیز فرد را در معرض مواد سرطانزا قرار میدهد.
گاز رادون: گازی طبیعی و نامرئی که از زمین منتشر میشود و ممکن است در فضای بسته خانه تجمع پیدا کند.
دود سوختهای خانگی: استفاده از چوب، زغالسنگ و فضولات حیوانی برای پختوپز، بهویژه در محیطهای بدون تهویه مناسب.
آلودگیهای شغلی: تماس با موادی مانند آزبست، سیلیس، دود گازوئیل و برخی فلزات.
سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی
آسیبهای ریوی ناشی از بیماریهای مزمن مانند سل
آلودگی هوا چگونه باعث سرطان ریه میشود؟
ذرات آلاینده و مواد سمی موجود در هوا میتوانند باعث التهاب ریه و آسیب به DNA سلولها شوند. در برخی افراد، این آسیبها زمینه رشد غیرطبیعی سلولها و ایجاد سرطان را فراهم میکنند.
مطالعهای در سال ۲۰۲۳ که در مجله Nature منتشر شد، نشان داد افزایش ذرات معلق PM2.5 با افزایش موارد سرطان ریه مرتبط با جهش ژنی EGFR در چهار کشور ارتباط دارد.
پژوهشگران دریافتند آلودگی هوا میتواند سلولهای ایمنی را به داخل ریه جذب کند. این سلولها مادهای به نام اینترلوکین ۱ بتا آزاد میکنند که ممکن است رشد سلولهای دارای جهش ژنتیکی را تحریک کند.
نکته مهم این است که حتی بافت سالم ریه نیز ممکن است دارای چنین جهشهایی باشد، بدون آنکه فرد به سرطان مبتلا شده باشد.
به گفته متخصصان، در بسیاری از تومورهای افراد غیرسیگاری تغییراتی در ژنهایی مانند EGFR و ALK دیده میشود. این در حالی است که سرطانهای مرتبط با مصرف دخانیات معمولاً جهشهای ژنتیکی بیشتری دارند.
علائم هشداردهنده سرطان ریه در افراد غیرسیگاری
یکی از دلایل تأخیر در تشخیص سرطان ریه این است که افراد غیرسیگاری معمولاً تصور نمیکنند در معرض خطر این بیماری باشند.
علائمی که نباید نادیده گرفته شوند عبارتاند از:
سرفه مداوم که بیش از سه هفته طول بکشد.
سرفه همراه با خون
تنگی نفس یا خسخس سینه
درد قفسه سینه
گرفتگی یا تغییر صدا
کاهش وزن یا خستگی بدون علت مشخص
عفونتهای مکرر یا طولانیمدت قفسه سینه که بهبود پیدا نمیکنند.
آیا افراد غیرسیگاری هم به غربالگری سرطان ریه نیاز دارند؟
به گفته دکتر کومار، غربالگری سرطان ریه برای افراد غیرسیگاری بهطور معمول توصیه نمیشود.
سیتیاسکن با دوز پایین اشعه معمولاً برای افرادی پیشنهاد میشود که در گروه پرخطر قرار دارند؛ بهویژه کسانی که سابقه طولانی و سنگین مصرف سیگار دارند.
با این حال، اگر علائم مشکوک یا سابقه خانوادگی سرطان ریه دارید، بهتر است با پزشک درباره انجام بررسیهای تصویربرداری قفسه سینه مشورت کنید.
آیا درمان سرطان ریه در افراد غیرسیگاری متفاوت است؟
در بسیاری از موارد، بله. برخی از سرطانهای ریه در افراد غیرسیگاری دارای جهشهای ژنتیکی مشخصی هستند که میتوان آنها را با داروهای هدفمند درمان کرد.
برای شناسایی این تغییرات، نمونهای از بافت تومور بررسی میشود. در صورت وجود جهشهای قابل درمان، ممکن است پزشک داروهای هدفمند خوراکی را تجویز کند.
این داروها در برخی بیماران میتوانند مؤثر باشند و در مقایسه با شیمیدرمانی عوارض جانبی کمتری داشته باشند.
چگونه خطر ابتلا به سرطان ریه را کاهش دهیم؟
حتی اگر هرگز سیگار نکشیدهاید، رعایت چند نکته میتواند به کاهش خطر ابتلا کمک کند:
از دود سیگار و سایر محصولات دخانی دوری کنید.
برای پختوپز از سوختهای پاک استفاده کنید و تهویه مناسب آشپزخانه را جدی بگیرید.
در روزهایی که شاخص آلودگی هوا بالاست، تا حد امکان در فضای بسته بمانید.
هنگام خروج از منزل در هوای آلوده از ماسک N95 استاندارد و کاملاً اندازه استفاده کنید.
در صورت امکان از دستگاه تصفیه هوا در فضای داخلی استفاده کنید.
هنگام کار با گردوغبار، دود و مواد شیمیایی از تجهیزات محافظتی مناسب استفاده کنید.
در صورت احتمال وجود گاز رادون، محیط زندگی را از نظر این گاز بررسی کنید.
بیماریهایی مانند سل و سایر عفونتهای ریوی را بهطور کامل درمان کنید.
تغذیه سالم داشته باشید، میوه و سبزیجات کافی مصرف کنید و فعالیت بدنی را فراموش نکنید.
چه زمانی باید برای سرفه یا تنگی نفس به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سرفه شما بیش از سه هفته ادامه پیدا کرده، خلط خونی دارید، دچار درد مداوم قفسه سینه شدهاید یا بدون دلیل مشخص وزن کم میکنید، لازم است به پزشک مراجعه کنید.
همچنین اگر سابقه خانوادگی سرطان ریه دارید و با علائم تنفسی مواجه شدهاید، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جمعبندی
سرطان ریه فقط مختص افراد سیگاری نیست و افرادی که هرگز سیگار نکشیدهاند نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند. آلودگی هوا یکی از عوامل مهم خطر است و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض ذرات آلاینده میتواند به بافت ریه آسیب برساند.
بنابراین، سرفه طولانیمدت یا تنگی نفس را صرفاً به دلیل سیگاری نبودن نباید نادیده گرفت. کاهش تماس با هوای آلوده و بررسی زودهنگام علائم مشکوک میتواند به تشخیص بهموقع بیماری کمک کند.