محمدرضا ابوالحسنی، کارشناس خودروهای برقی: بازار داغ خودروهای هیبریدی در ایران / مدل های برقی شکست خوردند!

دیدبان ایران، بازار جهانی خودرو طی یک دهه اخیر شاهد یکی از عمیق‌ترین و گسترده‌ترین تحولات تاریخ خود بوده است. اگر تا چند سال پیش، رقابت اصلی میان خودروسازان بزرگ جهان بر سر افزایش قدرت موتور، بهبود شتاب، طراحی ظاهری یا اضافه‌کردن امکانات رفاهی جدید بود، امروز معادلات این صنعت به‌طور محسوسی تغییر کرده است. در شرایط فعلی، محور اصلی رقابت خودروسازان به سمت توسعه فناوری‌های پاک، کاهش میزان آلایندگی، افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی حرکت کرده است.

در همین راستا، خودروهای تمام‌برقی و هیبریدی که در سال‌های نه‌چندان دور بیشتر به عنوان محصولاتی آزمایشی، آینده‌نگرانه یا لوکس شناخته می‌شدند، اکنون به بخش مهمی از سیاست‌های کلان اقتصادی و زیست‌محیطی بسیاری از کشورها تبدیل شده‌اند. دولت‌های مختلف در سراسر جهان با ارائه مشوق‌های مالی، توسعه زیرساخت‌های شارژ و اعمال محدودیت‌های بیشتر بر خودروهای بنزینی، تلاش می‌کنند سهم خودروهای پاک را در بازار افزایش دهند.

با این حال، شرایط بازار ایران با بسیاری از بازارهای جهانی تفاوت دارد و خودروهای تمام‌برقی تاکنون نتوانسته‌اند جایگاه قابل‌توجهی در میان خریداران ایرانی به دست آورند.

محمدرضا ابوالحسنی، کارشناس خودروهای برقی، در تحلیل وضعیت فعلی بازار خودروهای پاک و چشم‌انداز آینده این محصولات در ایران، با اشاره به استقبال پایین مشتریان از خودروهای تمام‌برقی به دیده بان ایران گفت: خودروهای تمام‌برقی از همان روزهای نخست ورود به بازار ایران، نتوانستند تقاضای مؤثر و پایداری در میان مصرف‌کنندگان ایجاد کنند.

وی افزود: در حال حاضر، تمایل متقاضیان بازار خودرو به‌طور محسوسی به سمت مدل‌های هیبریدی حرکت کرده است؛ چراکه خودروهای هیبریدی با استفاده هم‌زمان از موتور بنزینی و موتور الکتریکی، بخشی از نگرانی‌های مربوط به شارژ باتری، محدودیت پیمایش و دسترسی به زیرساخت‌های شارژ را برطرف می‌کنند. همین موضوع باعث شده است بسیاری از خریداران ایرانی، خودروهای هیبریدی را گزینه‌ای منطقی‌تر و کاربردی‌تر نسبت به خودروهای تمام‌برقی بدانند.

چالش‌های زیرساختی؛ از کنتورهای مشترک تا افت پیمایش

ابوالحسنی در ادامه با تشریح دلایل عدم موفقیت خودروهای تمام‌برقی در بازار ایران، به چالش‌هایی اشاره کرد که مالکان این خودروها در استفاده روزمره با آن مواجه هستند. وی به دیده بان ایران گفت: فرهنگ استفاده از خودروهای برقی و همچنین زیرساخت‌های مرتبط با مصرف برق برای خودرو هنوز در ایران به شکل مناسبی نهادینه نشده است و همین موضوع، یکی از موانع اصلی توسعه این خودروها در کشور به شمار می‌رود.

این کارشناس خودرو در ادامه با اشاره به یکی از مشکلات مهم مالکان خودروهای برقی در شهرهای بزرگ اظهار کرد: یکی از چالش‌های اصلی، موضوع شارژ خودرو در پارکینگ مجتمع‌های مسکونی است. در بسیاری از ساختمان‌ها، مالک خودرو برای شارژ وسیله نقلیه خود باید از برق مشاع ساختمان استفاده کند؛ موضوعی که در بسیاری از موارد به اعتراض سایر ساکنان و همسایگان منجر می‌شود.

به گفته وی، استفاده از برق مشاع برای شارژ خودرو می‌تواند حتی زمینه‌ساز بروز اختلافات حقوقی و چالش‌های مختلف میان ساکنان مجتمع‌های آپارتمانی شود. در واقع، بسیاری از ساختمان‌های مسکونی کشور برای نصب تجهیزات شارژ اختصاصی و تأمین برق مورد نیاز خودروهای برقی طراحی نشده‌اند و همین خلأ زیرساختی، استفاده روزمره از این خودروها را برای مالکان دشوار می‌کند.

ابوالحسنی همچنین به موضوع کاهش پیمایش واقعی خودروهای برقی اشاره کرد و گفت: مسئله مهم دیگر، افت عملکرد باتری‌ها و تفاوت میان پیمایش اعلام‌شده از سوی شرکت سازنده با میزان پیمایش واقعی خودرو در شرایط روزمره است. برای مثال، ممکن است خودرویی روی کاغذ و بر اساس شرایط استاندارد، توانایی پیمایش ۴۰۰ کیلومتر را داشته باشد؛ اما زمانی که خودرو در شرایط واقعی مورد استفاده قرار می‌گیرد، میزان پیمایش آن کاهش پیدا می‌کند.

وی ادامه داد: استفاده از سیستم‌های رفاهی مانند کولر، سیستم گرمایش، تجهیزات برقی و سایر امکانات خودرو، به‌ویژه در شرایط آب‌وهوایی خاص، می‌تواند مصرف انرژی را افزایش داده و پیمایش واقعی خودرو را کاهش دهد. این موضوع برای راننده‌ای که باید دائماً میزان شارژ باقی‌مانده باتری و مسافت قابل پیمایش را محاسبه کند، به یک دغدغه ذهنی جدی تبدیل می‌شود.

به گفته این کارشناس، همین نگرانی درباره میزان پیمایش و احتمال تمام‌شدن شارژ باتری، یکی از عواملی است که باعث شده بخشی از خریداران ایرانی همچنان نسبت به خرید خودروهای تمام‌برقی تردید داشته باشند. در شرایطی که جایگاه‌های شارژ به اندازه کافی در دسترس نیستند، کاهش پیمایش واقعی می‌تواند نگرانی مالکان را افزایش دهد.

توسعه ایستگاه‌های شارژ، گره‌گشا نخواهد بود

وی در پاسخ به این پرسش که آیا توسعه ایستگاه‌های شارژ شهری و جاده‌ای می‌تواند به افزایش استقبال از خودروهای تمام‌برقی در ایران کمک کند، تصریح کرد: توسعه ایستگاه‌های شارژ به‌تنهایی و در شرایط فعلی نمی‌تواند مشکل بازار خودروهای برقی را حل کند.

ابوالحسنی با اشاره به وضعیت فعلی زیرساخت‌های کشور اظهار کرد: در حال حاضر حتی در جایگاه‌های سوخت نیز زیرساخت‌های مناسبی برای ارائه خدمات جدید و گسترده به خودروها ایجاد نشده است. بنابراین، نمی‌توان انتظار داشت که صرفاً با افزایش تعداد ایستگاه‌های شارژ، تمام مشکلات مربوط به استفاده از خودروهای برقی برطرف شود.

این کارشناس خودرو در ادامه به زمان مورد نیاز برای شارژ خودرو اشاره کرد و گفت: توقف طولانی‌مدت در یک ایستگاه برای شارژ خودرو، با الگوی مصرف بسیاری از رانندگان ایرانی همخوانی ندارد. در شرایطی که ممکن است شارژ یک خودرو زمان قابل‌توجهی به طول بینجامد، توقف حدود یک‌ساعته در یک ایستگاه برای بسیاری از مصرف‌کنندگان قابل‌قبول و منطقی نیست.

وی افزود: مصرف‌کننده معمولاً انتظار دارد فرآیند سوخت‌گیری در مدت کوتاهی انجام شود و بتواند مسیر خود را ادامه دهد. در چنین شرایطی، توقف طولانی‌مدت برای شارژ خودرو می‌تواند یکی از موانع مهم در مسیر گسترش خودروهای تمام‌برقی باشد.

ابوالحسنی تأکید کرد: به همین دلیل، توسعه فیزیکی ایستگاه‌های شارژ در کوتاه‌مدت نمی‌تواند به‌تنهایی کفه ترازو را به نفع خودروهای تمام‌برقی سنگین کند. برای توسعه واقعی این خودروها، مجموعه‌ای از عوامل شامل اصلاح زیرساخت‌های برق، ایجاد امکان شارژ در ساختمان‌های مسکونی، افزایش سرعت شارژ، کاهش قیمت خودرو و ایجاد اطمینان در میان مصرف‌کنندگان باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.

آینده روشن هیبریدی‌ها و ریزش قیمت مدل‌های تمام‌برقی

ابوالحسنی در بخش پایانی صحبت‌های خود، چشم‌انداز بازار خودروهای هیبریدی در ایران را بسیار مثبت ارزیابی کرد و گفت: بازار خودروهای هیبریدی در آینده با رونق بیشتری مواجه خواهد شد و انتظار می‌رود تقاضا برای این دسته از خودروها افزایش پیدا کند.

وی افزود: افزایش عرضه خودروهای هیبریدی در بازار می‌تواند به شکل‌گیری رقابت بیشتر میان عرضه‌کنندگان منجر شود و در نهایت، قیمت‌ها را به سمت واقعی‌تر شدن حرکت دهد. افزایش تنوع مدل‌ها و ورود محصولات جدید نیز می‌تواند انتخاب‌های بیشتری را در اختیار مصرف‌کنندگان قرار دهد.

این کارشناس خودرو با اشاره به ویژگی‌های خودروهای هیبریدی ادامه داد: خودروهای هیبریدی در شرایط فعلی بازار ایران، بخشی از مزایای خودروهای برقی را در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌دهند، بدون آن‌که تمام مشکلات مربوط به شارژ و محدودیت پیمایش خودروهای تمام‌برقی را داشته باشند. همین مسئله باعث شده است این خودروها برای بخش قابل‌توجهی از خریداران، گزینه‌ای قابل‌اعتمادتر و کاربردی‌تر باشند.

در مقابل، وضعیت خودروهای تمام‌برقی در بازار ایران همچنان با چالش‌های جدی مواجه است. کاهش تقاضا، محدودیت زیرساخت‌های شارژ، نگرانی درباره پیمایش واقعی و قیمت بالای برخی مدل‌ها باعث شده است این خودروها نتوانند در میان خریداران عمومی به جایگاه مورد انتظار دست پیدا کنند.

ابوالحسنی با اشاره به تأثیر مستقیم کاهش تقاضا بر قیمت خودروهای تمام‌برقی افزود: به دلیل نبود استقبال عمومی از خودروهای تمام‌برقی، شاهد کاهش محسوس قیمت برخی از این محصولات در بازار هستیم. به عنوان نمونه، قیمت خودرویی مانند آئودی Q5 در نسخه تمام‌برقی، از حدود ۱۳.۸ میلیارد تومان به ۱۰.۸ میلیارد تومان کاهش یافته است.

وی خاطرنشان کرد: کاهش حدود ۳ میلیارد تومانی قیمت این خودرو، در شرایطی رخ داده است که بازار با کمبود مشتری دست‌به‌نقد برای این کلاس خودرویی مواجه است. این موضوع نشان می‌دهد که در بازار فعلی ایران، صرف برخورداری یک خودرو از فناوری تمام‌برقی نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده تقاضا و حفظ قیمت آن باشد.

بر این اساس، به نظر می‌رسد آینده خودروهای پاک در ایران، دست‌کم در کوتاه‌مدت و میان‌مدت، بیشتر به خودروهای هیبریدی گره خورده باشد. خودروهایی که از یک سو می‌توانند مصرف سوخت و میزان آلایندگی را کاهش دهند و از سوی دیگر، بدون نیاز کامل به زیرساخت گسترده شارژ، امکان استفاده روزمره را برای مصرف‌کننده فراهم می‌کنند. در مقابل، خودروهای تمام‌برقی برای بازگشت به مسیر رشد در بازار ایران، همچنان به حل مجموعه‌ای از چالش‌های زیرساختی، اقتصادی و فرهنگی نیاز دارند.